Shloka 6

सागरप्रतीक्षा-क्रोधप्रादुर्भावः

Rama’s Vigil at the Ocean and the Rise of Wrath

Devanagari script

संयुगेयुगसङ्काशंशत्रूणांशोकवर्धनम् ।सुहृदानन्दनंदीर्घंसागरान्तव्यपाश्रयम् ।।6.21.6।।

Transliteration

saṃyuge yugasaṅkāśaṃ śatrūṇāṃ śokavardhanam |

suhṛdānandanaṃ dīrghaṃ sāgarāntavyapāśrayam ||6.21.6||

Translation

میدانِ جنگ میں وہ یُگ کے مانند عظیم تھا؛ دشمنوں کے غم کو بڑھانے والا، دوستوں کو مسرّت دینے والا، اور اتنا وسیع کہ گویا سمندر سے گھری ہوئی زمین کا سہارا ہو۔

Word by Word

• संयुगे: in battle
• संयुगे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संयुग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• युगसङ्काशम्: vast like a yuga
• युगसङ्काशम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युग + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—‘युगवत् सङ्काशः’ (like an age/yuga)

• शत्रूणाम्: of enemies/to enemies
• शत्रूणाम्: सम्प्रदान-सम्बन्ध (Genitive of affected party)
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• शोकवर्धनम्: increasing grief
• शोकवर्धनम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोक + वर्धन (वृध् धातु, ल्युट्/णिच्-भाव) (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—‘शोकं वर्धयति’

• सुहृदाम्: of friends/to friends
• सुहृदाम्: सम्प्रदान-सम्बन्ध (Genitive of beneficiary)
• Type: Noun
• Root: सुहृद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• नन्दनम्: delighting
• नन्दनम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘आनन्दकरम्’

• दीर्घम्: long
• दीर्घम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सागरान्तव्यपाश्रयम्: bounded by the ocean on all sides
• सागरान्तव्यपाश्रयम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सागर + अन्त + व्यपाश्रय (वि + अप + श्रि धातु, घञ्) (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘सागरान्तैः व्यपाश्रयः यस्य’ (having the ocean as boundary/support on all sides; earth-like)

Context

Thousands of waves of the ocean rose like the peaks of Vindhya and Mandara mountains.

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here appears as protective strength: the hero’s power is not for domination but for restoring moral order—bringing fear to wrongdoers and reassurance to allies.

What is the narrative situation?

A heightened description of Rāma’s battle-capacity as he stands before the ocean, ready to act when obstacles persist.

Which character virtue is emphasized?

Vīrya (heroic potency) aligned with righteousness—power that serves justice.