Shloka 84

विभीषणागमनम्

Vibhīṣaṇa’s Arrival and the Debate on Refuge

Devanagari script

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Transliteration

ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaṃ rāvaṇānujaḥ | ājagāma muhūrtena yatra rāmaḥ salakṣmaṇaḥ ||

Translation

یوں راون سے سخت کلامی کر کے، اس کا چھوٹا بھائی (وبھیषण) تھوڑی ہی گھڑی میں وہاں پہنچ گیا جہاں شری رام لکشمن کے ساتھ کھڑے تھے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle), ‘thus’ इत्यर्थे

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); परस्मैपदी; ‘having said’

• परुषम्: harsh
• परुषम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम्

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• रावणम्: to Ravana
• रावणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सम्बोधन-लक्ष्य (object addressed)

• रावणानुजः: Ravana's younger brother (Vibhishana)
• रावणानुजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक) + अनुज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (rāvaṇasya anujaḥ); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• आजगाम: came/reached
• आजगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी; उपसर्गः ‘आ-’

• मुहूर्तेन: in a short while
• मुहूर्तेन: Karana (करणम्)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण/अधिकरण-प्रायः), एकवचन; काल-परिमाणे (in a short time)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक-सम्बन्धबोधक (relative adverb)

• रामः: Rama
• रामः: Adhikarana (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• सलक्ष्मणः: with Lakshmana
• सलक्ष्मणः: Adhikarana (अधिकरणम्)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय-उपपद) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावः (sa + lakṣmaṇaḥ = ‘with Lakshmana’); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; रामस्य विशेषणम्

Context

Vibheeshana, having addressed Ravana in harsh language, reached Rama and Lakshmana in a short while.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Vibhīṣaṇa
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes the duty to leave adharmic leadership when counsel fails; moving toward the righteous is portrayed as a legitimate moral choice.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa, after rebuking Rāvaṇa, goes swiftly to Rāma and Lakṣmaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Integrity—standing by truth and choosing the company of the virtuous.