Shloka 45

विभीषणागमनम्

Vibhīṣaṇa’s Arrival and the Debate on Refuge

Devanagari script

जाम्बवांस्त्वथसम्प्रेक्ष्यशास्त्रबुध्याविचक्षणः ।वाक्यंविज्ञापयामासगुणवद्दोषवर्जितम् ।।6.17.45।।

Transliteration

jāmbavāṃs tv atha samprīkṣya śāstra-buddhyā vicakṣaṇaḥ |

vākyaṃ vijñāpayām āsa guṇavad doṣa-varjitam ||6.17.45||

Translation

پھر جامبوان، شاستروں کی حکمت سے رہنمائی پاتے ہوئے اور بصیرتِ کاملہ کے ساتھ، معاملہ کو دیکھ کر ایسے الفاظ عرض کیے جو سراسر نیکی سے آراستہ اور ہر عیب سے پاک تھے۔

Word by Word

• जाम्बवान्: Jāmbavān
• जाम्बवान्: Karta (कर्ता/Subject of विज्ञापयामास)
• Type: Noun
• Root: जाम्बवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, एकवचनम्, प्रथमा (nominative singular)

• तु: also/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/Contrast marker)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (contrastive/adding particle)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/Sequencer)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (sequencing particle)

• सम्प्रेक्ष्य: having considered
• सम्प्रेक्ष्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Absolutive)
• Type: Verb
• Root: सम्+प्र+ईक्ष् (धातु) + क्त्वा/ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-अर्थे अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having considered/observed’

• शास्त्रबुध्या: with scriptural understanding
• शास्त्रबुध्या: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: शास्त्र-बुद्धि (प्रातिपदिक; शास्त्र + बुद्धि)
• Form: तत्पुरुष-समासः: शास्त्रे बुद्धिः/शास्त्रजन्या बुद्धिः (scriptural understanding); स्त्रीलिङ्गः, एकवचनम्, तृतीया (instrumental singular)

• विचक्षणः: discerning
• विचक्षणः: Visheshana (विशेषण/Qualifier of जाम्बवान्)
• Type: Adjective
• Root: विचक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, एकवचनम्, प्रथमा (nominative singular)

• वाक्यम्: statement
• वाक्यम्: Karma (कर्म/Object of विज्ञापयामास)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, एकवचनम्, द्वितीया (accusative singular)

• विज्ञापयामास: informed, submitted
• विज्ञापयामास: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: वि+ज्ञप् (धातु) (णिच्)
• Form: लिट्-लकारः (perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative nuance: caused to be known/informed)

• गुणवत्: virtuous, full of merits
• गुणवत्: Visheshana (विशेषण/Qualifier of वाक्यम्)
• Type: Adjective
• Root: गुण-वत् (प्रातिपदिक; गुण + वतुप्)
• Form: वतुप्-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्गः, एकवचनम्, द्वितीया (accusative singular)

• दोषवर्जितम्: free from defects
• दोषवर्जितम्: Visheshana (विशेषण/Qualifier of वाक्यम्)
• Type: Adjective
• Root: दोष-वर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक; दोष + वर्जित (वृज्/वर्ज् धातु + क्त))
• Form: तत्पुरुष-समासः: दोषैः वर्जितम् (devoid of faults); नपुंसकलिङ्गः, एकवचनम्, द्वितीया (accusative singular)

Context

Then, enlightened Jambavan who was endowed with sense of discrimination, considering all facts made his submission which was free from flaws.

Characters & Entities

• Jāmbavān
• Śāstra (scriptural/political-ethical wisdom)
• Rāma (contextual)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma values counsel rooted in śāstra and discernment—speech should be beneficial, principled, and free from error, supporting truth-oriented decision-making.

What is the narrative situation?

As different leaders advise Rāma about Vibhīṣaṇa, the narration introduces Jāmbavān as offering especially well-reasoned counsel.

Which character virtue is emphasized?

Jāmbavān’s śāstra-jñāna (informed wisdom) and balanced judgment in advising a ruler.