Shloka 155

विभीषणागमनम्

Vibhīṣaṇa’s Arrival and the Debate on Refuge

Devanagari script

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Transliteration

ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaṃ rāvaṇānujaḥ | ājagāma muhūrtena yatra rāmaḥ sa-lakṣmaṇaḥ ||

Translation

یوں راون سے وہ سخت کلام کہہ کر، راون کا چھوٹا بھائی (وبھیषण) پل بھر میں وہاں جا پہنچا جہاں شری رام لکشمن سمیت کھڑے تھے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध/वाक्य-प्रकारक (quotative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-सूचक (quotative particle: “thus”)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: क्रिया-विशेषण (पूर्वकालिक क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त/ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त अव्यय-कृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वकाले कृत्य (having said)

• परुषम्: harsh
• परुषम्: कर्म-विशेषण (qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (accusative singular neuter); विशेषणम्

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: कर्म (object of ‘having said’)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (accusative singular neuter)

• रावणम्: Ravana (to Ravana)
• रावणम्: कर्म (object/goal: whom he approached)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (accusative singular masculine)

• रावणानुजः: Ravana’s younger brother (Vibhishana)
• रावणानुजः: कर्ता (agent/subject)
• Type: Noun
• Root: रावण + अनुज (प्रातिपदिकौ)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (rāvaṇasya anujaḥ); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (nominative singular masculine)

• आजगाम: came/reached
• आजगाम: क्रिया (main action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) उपसर्गः आ-
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्

• मुहूर्तेन: in a short while
• मुहूर्तेन: करण/अधिकरण (temporal instrument: “within a short time”)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; एकवचन (instrumental singular masculine); काल-निर्देश (time-span)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण (locative relation: where)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-सम्बन्ध (relative adverb: “where”)

• रामः: Rama
• रामः: कर्ता (of implied ‘was/was present’ in the relative clause)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (nominative singular masculine)

• सलक्ष्मणः: with Lakshmana
• सलक्ष्मणः: विशेषण (qualifier of Rama: accompanied by Lakshmana)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/अव्यय-पूर्वपद) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः (सह लक्ष्मणेन = with Lakshmana); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; रामस्य विशेषणम्

Context

Vibheeshana, having addressed Ravana in harsh language, reached Rama and Lakshmana in a short while.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Vibhīṣaṇa
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is framed as seeking rightful protection (śaraṇāgati) after rejecting unethical rule; Vibhīṣaṇa’s direction of travel symbolizes moral realignment.

What is the narrative situation?

This is the connective narration: Vibhīṣaṇa, after rebuking Rāvaṇa, reaches Rāma and Lakṣmaṇa soon.

Which character virtue is emphasized?

Discernment (viveka)—recognizing where dharma stands and choosing that side despite personal cost.