Shloka 136

विभीषणागमनम्

Vibhīṣaṇa’s Arrival and the Debate on Refuge

Devanagari script

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Transliteration

ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaṃ rāvaṇānujaḥ | ājagāma muhūrtena yatra rāmaḥ sa-lakṣmaṇaḥ ||

Translation

یوں راون سے سخت و درشت بات کہہ کر، اُس کا چھوٹا بھائی (ویبھیشَن) تیزی سے اُس جگہ جا پہنچا جہاں شری رام جی لکشمن کے ساتھ کھڑے تھے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्धः; quotative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (क्रिया; prior action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वकाल (having done)

• परुषम्: harsh
• परुषम्: Karma (कर्म; object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (vākyaṃ)

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मपदम् (object of uktvā)

• रावणम्: Ravana
• रावणम्: Karma (कर्म; target of speech)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्प्रदान/कर्म-प्राय (addressed/target)

• रावणानुजः: Ravana's younger brother (Vibhishana)
• रावणानुजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक) + अनुज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष समास (rāvaṇasya anujaḥ); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृपदम्

• आजगाम: came/reached
• आजगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: आ-

• मुहूर्तेन: in a short while
• मुहूर्तेन: Adhikarana (अधिकरण; time)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण/कालाधिकरण (instrumental of time)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण; place-indicator)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक सम्बन्धबोधक (relative adverb of place)

• रामः: Rama
• रामः: Adhikarana (अधिकरण; locus—person present there)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (yatra ... asti/tiṣṭhati implied)

• सलक्ष्मणः: with Lakshmana
• सलक्ष्मणः: Adhikarana (अधिकरण; qualifier of locus)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय-उपपद) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव समास (sa + lakṣmaṇa = 'with Lakshmana'); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रामस्य विशेषणम्

Context

Vibheeshana, having addressed Ravana in harsh language, reached Rama and Lakshmana in a short while.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Vibhīṣaṇa
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truthful admonition may be stern; when dharma is at stake, firmness is justified, and one must seek righteous association.

What is the narrative situation?

The narration marks Vibhīṣaṇa’s swift movement from Rāvaṇa to Rāma after a decisive break.

Which character virtue is emphasized?

Discernment (viveka)—recognizing where dharma stands and moving toward it.