Shloka 6

विभीषणोपदेशे रावणस्य परुषवाक्यम्

Ravana’s Harsh Reply to Vibhishana’s Counsel

Devanagari script

श्रूयन्तेहस्तिभिर्गीताश्श्लोकाःपद्मवनेक्वचित् ।पाशहस्तान्नरान्द्रुष्टवाशृणुतान्गदतोमम ।।।।

Transliteration

śrūyante hastibhir gītāḥ ślokāḥ padmavane kvacit |

pāśa-hastān narān dṛṣṭvā śṛṇutān gadato mama ||

Translation

سنا جاتا ہے کہ کبھی کنولوں کے بن میں، جب ہاتھیوں نے پھندے تھامے ہوئے آدمیوں کو دیکھا تو انہوں نے شلوک گائے۔ اب میری بات سنو، میں وہی اشعار تمہیں سنا رہا ہوں۔

Word by Word

• श्रूयन्ते: are heard
• श्रूयन्ते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद (passive sense: are heard)

• हस्तिभिः: by elephants
• हस्तिभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: हस्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन

• गीताः: sung/uttered
• गीताः: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गी (धातु) + त (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; श्लोकाः इति विशेषणम्

• श्लोकाः: verses
• श्लोकाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• पद्मवने: in the lotus-grove
• पद्मवने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद्म + वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः पद्मानां वनम् (lotus-grove)

• क्वचित्: somewhere/sometimes
• क्वचित्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देश/काल-अव्यय (indefinite adverb)

• पाशहस्तान्: holding nooses
• पाशहस्तान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पाश + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः पाशः हस्ते येषाम् (with nooses in hand)

• नरान्: men
• नरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• शृणुत: listen (you all)
• शृणुत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद

• तान्: those (verses)
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (pronoun)

• गदतः: of me, who is speaking
• गदतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: गद् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; मम इति सम्बन्धः

• मम: my/of me
• मम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (pronoun)

Context

"The behaviour of close relatives in all worlds is known to me. They are happy at the difficulties of relatives."

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Rāvaṇa
• pāśa (noose/snares)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma-based teaching often uses illustrative stories; wisdom is conveyed through parable to awaken discernment and right action.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa introduces a proverbial teaching (attributed to elephants) to underscore the dangers surrounding a ruler—especially hidden threats.

Which character virtue is emphasized?

Pedagogical wisdom: using memorable examples to communicate truth effectively.