Home›Ramayana›Yuddha Kanda›Sarga 14›Shloka 13
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 13

विभीषणोपदेशः

Vibhīṣaṇa’s Counsel to Rāvaṇa and the Rākṣasa Court

Devanagari script

तीक्ष्णानतायत्तवकङ्कपत्रादुरासदाराघवविप्रमुक्ताः ।भित्वाशरीरंप्रविशन्तिबाणाःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ।।।।

Transliteration

tīkṣṇā natāyatta tava kaṅka-patrā durāsadā rāghava-vipramuktāḥ | bhitvā śarīraṁ praviśanti bāṇāḥ prahasta tenaiva vikatthase tvam ||

Translation

اے پرہست! راگھَو کے چھوڑے ہوئے تیز، جان لیوا تیر—کَنک کے پروں سے آراستہ—تمہارے بدن کو چیر کر اندر پیوست ہو جائیں گے۔ جب یہ حقیقت سامنے ہے تو پھر تم شیخی کیوں بگھارتے ہو؟

Word by Word
तीक्ष्णाःsharp
तीक्ष्णाः:
कर्तृ-विशेषणम् (of बाणाः)
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण (प्रातिपदिकम्)
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम् (masc. nom. pl.)
नतायत्तवकङ्कपत्राःhaving bent-controlled (curved/aimed) kanka-feathers (i.e., feathered with kanka bird plumes)
नतायत्तवकङ्कपत्राः:
कर्तृ-विशेषणम् (of बाणाः)
TypeAdjective
Rootनत + आयत्त + व + कङ्क + पत्र (प्रातिपदिकानि); समस्तपदम्
Formसमासः (बहुपद-तत्पुरुषः); विशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम् (masc. nom. pl.)
दुरासदाःhard to withstand / formidable
दुरासदाः:
कर्तृ-विशेषणम् (of बाणाः)
TypeAdjective
Rootदुरासद (प्रातिपदिकम्)
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम् (masc. nom. pl.)
राघवविप्रमुक्ताःreleased by Rāghava (Rama)
राघवविप्रमुक्ताः:
कर्तृ-विशेषणम् (of बाणाः)
TypeAdjective
Rootराघव + विप्रमुक्त (कृदन्तः; √मुच् (मुचँ) धातुः + वि-प्र उपसर्गौ; क्त-प्रत्ययः); समस्तपदम्
Formसमासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: राघवेन विप्रमुक्ताः); क्त-प्रत्ययान्त-भूतपूर्वकर्मणि कृदन्तविशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम् (masc. nom. pl.)
भित्वाhaving pierced / tearing through
भित्वा:
पूर्वकालक्रिया (prior action to प्रविशन्ति)
TypeIndeclinable
Root√भिद् (भिदँ) धातुः
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund): ‘having pierced’
शरीरम्body
शरीरम्:
कर्म (object of भित्वा/प्रविशन्ति)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (neut. acc. sg.)
प्रविशन्तिenter / penetrate
प्रविशन्ति:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Root√विश् (विशँ) धातुः + प्र-उपसर्गः
Formलट्-लकारः (present); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः; बहुवचनम् (3rd pl.)
बाणाःarrows
बाणाः:
कर्ता (subject of प्रविशन्ति)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम् (masc. nom. pl.)
प्रहस्तO Prahasta
प्रहस्त:
सम्बोधन (addressed person)
TypeNoun
Rootप्रहस्त (प्रातिपदिकम्)
Formसम्बोधन-प्रथमा; एकवचनम् (voc. sg.)
तेनtherefore / by that (reason)
तेन:
करण/हेतु (instrument/cause, adverbial)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formसर्वनाम; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम् (instr. sg.); ‘by that/therefore/for that reason’ (contextual)
एवindeed / just
एव:
सम्बन्ध-निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्ययम्)
Formनिपातः (particle of emphasis)
विकत्थसेyou boast
विकत्थसे:
क्रिया (main verb, 2nd person)
TypeVerb
Root√कथ् (कथँ) धातुः + वि-उपसर्गः; आत्मनेपदम्
Formलट्-लकारः (present); आत्मनेपदम्; मध्यमपुरुषः; एकवचनम् (2nd sg.)
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (subject of विकत्थसे)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formसर्वनाम; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (nom. sg.)
Context

"Prahastha! Sharp arrows of Rama fixed with feathers of Kanka birds are dangerous arrows. They will tear your body and penetrate. What are you boasting yourself?"

Characters & Entities
P
Prahasta
R
Rāma (Rāghava)

FAQs

Boasting (mada) without discernment violates prudent conduct; dharma includes sober self-assessment and responsible speech, especially in matters of violence.

A Laṅkā leader (Prahasta) is rebuked: the speaker stresses the concrete danger posed by Rāma’s arrows to curb reckless confidence.

Prudence and truthfulness in counsel—speaking an unpleasant truth to prevent self-destructive action.

←Previous Verse
Next Verse→