Shloka 2

अयोध्याप्रत्यागमन-सन्देशः

Hanuman Sent Ahead to Ayodhya

Devanagari script

चिन्तयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत् ।उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमन्तंप्लवङ्गमम् ।।।।

Transliteration

cintayitvā tato dṛṣṭiṃ vānareṣu nyapātayat | uvāca dhīmāṃs tejasvī hanūmantaṃ plavaṅgamam ||

Translation

تب رام—دانشمند اور نورانی—ذرا ٹھہر کر سوچنے لگے، وानروں پر نگاہ ڈالی، اور پلونگموں میں برتر ہنومان سے مخاطب ہوئے۔

Word by Word

• चिन्तयित्वा: having thought/considered
• चिन्तयित्वा: पूर्वकालक्रिया (prior action; adverbial to main verb)
• Type: Indeclinable
• Root: चिन्त् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund); धातुः: चिन्त् (to think/consider); अव्ययत्वात् अविकारी

• ततः: then/thereupon
• ततः: काल/क्रम-निर्देश (temporal sequencing)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्ययम्; प्रकारः: अव्यय-क्रियाविशेषणम् (adverb) अर्थे: 'thereupon/then/from that'

• दृष्टिम्: gaze/attention/looking
• दृष्टिम्: कर्म (object of nyapātayat)
• Type: Noun
• Root: दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (feminine; accusative; singular)

• वानरेषु: among the vanaras/monkeys
• वानरेषु: अधिकरण (locus: 'among/on')
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्तिः; बहुवचनम् (masculine; locative; plural)

• न्यपातयत्: he cast/turned (his gaze)
• न्यपातयत्: क्रिया (main action: he directed/cast)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु) + नि (उपसर्ग) → निपातय् (णिजन्त) (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (imperfect/past); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; धातुः: निपातय् (causative of pat with ni-: 'to cause to fall/turn/bring down')

• उवाच: he said/spoke
• उवाच: क्रिया (speech act)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (perfect); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; धातुः: वच् (to speak) — रूपम्: उवाच

• धीमान्: wise/intelligent
• धीमान्: कर्ता (as qualifier of the subject 'he')
• Type: Adjective
• Root: धीमन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (masculine; nominative; singular); विशेषणम् (qualifying the speaker)

• तेजस्वी: radiant/energetic/valiant
• तेजस्वी: कर्ता (as qualifier of the subject 'he')
• Type: Adjective
• Root: तेजस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (masculine; nominative; singular); विशेषणम् (qualifying the speaker)

• हनूमन्तम्: Hanumān
• हनूमन्तम्: कर्म (object of uvāca: addressed/mentioned)
• Type: Noun
• Root: हनूमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masculine; accusative; singular)

• प्लवङ्गमम्: the monkey (plavaṅgama)
• प्लवङ्गमम्: कर्म (apposition to hanūmantam)
• Type: Noun
• Root: प्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (masculine; accusative; singular); हनूमन्तम् इति कर्मपदस्य विशेषण-रूपेण (appositional epithet)

Context

Commanded like that Hanuman went speedily taking human form to Ayodhya.

Characters & Entities

• Rāma
• Hanumān
• Vānara-s (monkey hosts)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here appears as responsible leadership: Rāma thinks first, then speaks—showing deliberation before action and care for the community he leads.

What is the narrative situation?

After the war’s resolution, Rāma prepares to send a message ahead; he turns his attention to the vānaras and calls upon Hanumān for a task.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s prudence and composure—he reflects and then gives direction, modeling measured decision-making.