Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 125, Shloka 16

पुष्पकारोहणम्

Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā

Devanagari script

स्वराज्येवसलङ्कायांमयादत्तेविभीषण ।।6.125.16।।न त्वांधर्षयितुंशक्तास्सेन्द्राअपिदिवौकसः ।

Transliteration

svarājyeva salaṅkāyāṃ mayā datte vibhīṣaṇa |

na tvāṃ dharṣayituṃ śaktāḥ sendrā api divaukasaḥ ||

Translation

اے وِبھیشَن! لَنکا میں میں نے تمہیں تمہاری اپنی خودمختار بادشاہی عطا کی ہے۔ آسمان کے دیوتا، اندَر سمیت، بھی تم پر حملہ کرنے کی طاقت نہ رکھیں گے۔

Word by Word

• स्वराज्ये: in your own kingdom
• स्वराज्ये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व + राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: स्वं राज्यम् (one's own kingdom); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• वस: dwell, live
• वस: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लङ्कायाम्: in Lanka
• लङ्कायाम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

• दत्ते: given (bestowed)
• दत्ते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; स्वराज्ये इति विशेषण (in the kingdom given)

• विभीषण: O Vibhishana
• विभीषण: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन

• न: not
• न: Niṣedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध (negation particle)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• धर्षयितुम्: to attack/assail
• धर्षयितुम्: Prayojana/Artha (प्रयोजन/अर्थ)
• Type: Verb
• Root: धृष् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive), उपसर्ग: धर्ष- (attack/assail sense)

• शक्ताः: able
• शक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समर्थाः (able)

• सेन्द्राः: (gods) with Indra
• सेन्द्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: इन्द्रेण सह (together with Indra); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; दिवौकसः इति विशेषण/समुच्चय

• अपि: even
• अपि: Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, अप्यर्थे (even/also)

• दिवौकसः: heaven-dwellers (gods)
• दिवौकसः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिव् + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: दिवि ओकः येषाम् (dwellers in heaven); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Context

"Vibheeshana, I would like to see you living like Indra bestowed with your own kingdom in Lanka. It will not be possible for even gods to attack you."

Characters & Entities

• Rāma
• Vibhīṣaṇa
• Laṅkā
• Indra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is righteous kingship and protection: Rāma legitimizes Vibhīṣaṇa’s rule as a just reward for adherence to dharma and promises security against unlawful aggression.

What is the narrative situation?

After Rāvaṇa’s fall and Vibhīṣaṇa’s installation, Rāma affirms Vibhīṣaṇa’s sovereignty in Laṅkā and assures him of divine-level protection.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s virtue of steadfastness and righteous guardianship—he keeps faith with an ally who chose dharma over kinship.