पुष्पकविमान-प्रस्थानम्
The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।।।
evam uktas tu rāmeṇa rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |
vimāna-sūrya-saṅkāśam ājuhāva tvarānvitaḥ ||
tataḥ kāñcana-citrāṅgaṃ vaiḍūrya-maṇi-vedikam |
kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajata-prabham ||
pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṅkṛtam |
śobhitaṃ kāñcanair harmyaiḥ hema-padma-vibhūṣitaiḥ ||
prakīrṇaṃ kiṅkiṇī-jālair muktā-maṇi-gavākṣakam |
ghaṇṭā-jālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhura-svanam ||
yan meru-śikhara-ākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
bṛhadbhir bhūṣitaṃ harmyaiḥ muktā-rajata-śobhitaiḥ ||
talaiḥ sphaṭika-citrāṅgair vaiḍūryaiś ca varāsanaiḥ |
mahārha-āstaraṇopetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||
رام کے یوں کہنے پر راکشسوں کے سردار وِبھیشن نے، جلدی کے ساتھ، سورج کی مانند روشن وِمان کو بلوا بھیجا۔ پھر وہ وِمان نمودار ہوا: سونے کے نقش و نگار سے آراستہ، ویدوریہ کے جواہرات سے جڑی ہوئی منڈیر و چوکھٹوں والا، کُوٹاگاروں سے گھرا ہوا اور ہر سمت چاندی کی سی چمک لیے ہوئے؛ سفید پتاکاؤں اور دھجاؤں سے مزین، سنہری محلّات سے درخشاں، سونے کے کنول جیسے زیوروں سے مزیّن؛ چھوٹی چھوٹی گھنٹیوں کے جال بکھرے ہوئے، موتیوں سے جڑے روشن دانوں والا، گھنٹیوں کی قطاروں سے گھرا ہوا جو ہر طرف شیریں آواز بکھیرتی تھیں۔ وہ مِیرو کے شِکھر کی مانند تھا، وِشوکرما کی صناعی سے بنا ہوا؛ بڑے بڑے محلّات سے آراستہ، موتی اور چاندی کی آب و تاب سے جگمگاتا؛ اس کے فرش سفّاف بلّور کے نقش دار تھے، ویدوریہ جڑے عمدہ آسن رکھے تھے، قیمتی بچھونوں اور بے پایاں دولت و سامان سے بھرپور تھا۔
Noble Vibheeshana! Please permit me to go. I am honoured by you, my friend. Do not be angry or feel sorry. Let me do my duty."
Right use of power and wealth: splendor is presented as ordered service to dharmic aims (Rāma’s return to rightful duties), not as indulgence.
After Rāma asks for transport, Vibhīṣaṇa hastily summons the radiant Puṣpaka vimāna; the text describes its magnificence and craftsmanship.
Vibhīṣaṇa’s prompt obedience and service-minded kingship; the narrative also highlights sacred craftsmanship (Viśvakarman) supporting righteous action.