Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 121, Shloka 17

अग्निपरीक्षासाक्ष्यं

Agni’s Testimony and Sītā’s Revalidation

Devanagari script

प्रत्ययार्थंतुलोकानांत्रयाणांसत्यसंश्रयः ।उपेक्षेचापिवैदेहींप्रविशन्तींहुताशनम् ।।।।

Transliteration

pratyayārthaṁ tu lokānāṁ trayāṇāṁ satya-saṁśrayaḥ |

upekṣe cāpi vaidehīṁ praviśantīṁ hutāśanam ||

Translation

مگر تینوں لوکوں کو یقین دلانے کے لیے—کیونکہ میں سچ پر قائم ہوں—میں نے ویدیہی کو بھی، جب وہ ہُتاشن (آگ) میں داخل ہوئی، نظر انداز کر کے کھڑا رہنے دیا۔

Word by Word

• प्रत्ययार्थम्: for the sake of assurance
• प्रत्ययार्थम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: प्रत्ययार्थ (प्रातिपदिक; प्रत्यय + अर्थ)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजनार्थकं (acc of purpose: for the sake of conviction)

• तु: but
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (but/indeed)

• लोकानाम्: of the worlds/people
• लोकानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन (gen pl)

• त्रयाणाम्: of the three
• त्रयाणाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; संख्याविशेषणम् (gen pl: of three)

• सत्यसंश्रयः: one who relies on truth
• सत्यसंश्रयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्यसंश्रय (प्रातिपदिक; सत्य + संश्रय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृपद (nom sg)

• उपेक्षे: I overlook / disregard
• उपेक्षे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + √ईक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम् (I disregard/overlook)

• च: and
• च: Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात (and)

• अपि: even
• अपि: Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (also/even)

• वैदेहीम्: Vaidehi (Sita)
• वैदेहीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (proper noun, acc sg)

• प्रविशन्तीम्: entering
• प्रविशन्तीम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्र + √विश् (धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle: entering)

• हुताशनम्: the fire
• हुताशनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हुताशन (प्रातिपदिक; हुत + अशन्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (acc sg)

Context

"It could not be possible for the evil- minded Rakshasa to access or lay thoughts on Mythili who was glowing like flames of fire."

Characters & Entities

• Vaidehī (Sītā)
• Hutāśana (Agni/fire)
• Three worlds (trailokya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya in public life may require demonstrable proof; dharma for leaders involves acting so that righteousness becomes credible to society, not merely asserted.

What is the narrative situation?

Rāma explains that he permitted the fire-ordeal to remove doubt and establish certainty for all realms.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s satya-niṣṭhā (grounding in truth) and willingness to bear personal pain for public moral clarity.