Next Verse

Shloka 1

सीताप्रत्याख्यानम् / Rama’s Post-Victory Address to Sītā

Public Opinion and Royal Duty

तांतुपाश्वस्थितांप्रह्वांरामस्सम्प्रेक्ष्यमैथिलीम् ।हृदयान्तर्गतंक्रोधव्याहर्तुमुपचक्रमे ।।6.118.1।।

tāṃ tu pārśva-sthitāṃ prahvāṃ rāmaḥ samprekṣya maithilīm | hṛdayāntar-gataṃ krodhaṃ vyāhartum upacakrame ||

اور جب رام نے اپنے پہلو میں کھڑی، جھکی ہوئی اور حیا شعار میتھلی کو دیکھا تو اپنے دل کے اندر چھپا ہوا غضب زبان پر لانے کا آغاز کیا۔

ताम्her
ताम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
तुbut
तु:
निपात (contrast)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
पार्श्वस्थिताम्standing nearby
पार्श्वस्थिताम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपार्श्व + स्थित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषवत् अर्थः (पार्श्वे स्थिता); क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
प्रह्वाम्modest, bowed
प्रह्वाम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रह्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (humble/bowed)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सम्प्रेक्ष्यhaving observed
सम्प्रेक्ष्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्+प्र+ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
मैथिलीम्Maithili (Sita)
मैथिलीम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootमैथिली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य (Sita)
हृदयान्तर्गतम्hidden within (his) heart
हृदयान्तर्गतम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootहृदय + अन्तर्गत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषवत् (हृदयान्तरे गतः); क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (क्रोधम्)
क्रोधम्anger
क्रोधम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
व्याहर्तुम्to utter/express
व्याहर्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootवि+आ+हृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
उपचक्रमेbegan
उपचक्रमे:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootउप+क्रम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उप-उपसर्ग

Observing Mythili who stood near him, Rama started to give expression to what was in his heart.

R
Rāma
S
Sītā

FAQs

Dharma is shown as a difficult governance of emotion: a king must weigh personal feeling against the demands of moral and social order.

Sītā has been brought near; Rāma, under strain, prepares to speak before the gathered assembly.

Rāma’s seriousness about royal responsibility, even when it conflicts with private affection.