Shloka 84

रावणस्य अन्त्येष्टिः

Ravana’s Funeral Rites and the Ethics of Post-War Conduct

Devanagari script

अप्रियामिवोपसंगृह्यकिंशेषेरणमेदिनीम् ।।।।अप्रियामिवकस्माच्छमांनेच्छस्यभिभाषितुम् ।

Transliteration

apriyām ivopasaṅgṛhya kiṁ śeṣe raṇamedinīm |

apriyām iva kasmāc cha māṁ necchasy abhibhāṣitum ||

Translation

تم میدانِ جنگ کی دھرتی کو گویا محبوبہ سمجھ کر گلے لگائے کیوں پڑے ہو؟ اور مجھے بھی گویا ناگوار جان کر، تم مجھ سے بات کا جواب کیوں نہیں دیتے؟

Word by Word

• अप्रियाम्: (as) an unloved (woman)
• अप्रियाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अप्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• इव: as if/like
• इव: Upamā (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक अव्यय

• उपसंगृह्य: having embraced
• उपसंगृह्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु) + उप-सम्-उपसर्ग
• Form: कृदन्त—ल्यप् (absolutive/त्वा-प्रत्ययार्थ), ‘having embraced/held’

• किम्: why?
• किम्: Hetu/Prayojana (हेतु/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• शेषे: you lie (asleep)
• शेषे: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: लट्, मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• रणमेदिनीम्: the battlefield-ground
• रणमेदिनीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रण + मेदिनी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: रणस्य मेदिनी (battlefield/earth of battle); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अप्रियाम्: (as) an unloved (one)
• अप्रियाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अप्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति (repetition)

• इव: like
• इव: Upamā (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक अव्यय

• कस्मात्: for what reason? why?
• कस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी (Ablative/पञ्चमी), एकवचन; प्रश्नवाचक

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Accusative), एकवचन; उत्तमपुरुष सर्वनाम

• न: not
• न: Niṣedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation particle)

• इच्छसि: you wish
• इच्छसि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट्, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अभिभाषितुम्: to speak (to)/to reply
• अभिभाषितुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु) + अभि-उपसर्ग
• Form: कृदन्त—तुमुन् (infinitive/तुमर्थ), ‘to speak/answer’

Context

"You are lying in the battlefield embracing it as if it is a loved one. Why are you not willing to answer me?"

Characters & Entities

• Mandodarī
• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma recognizes the truth of mortality; grief seeks dialogue, but Satya requires accepting silence where life has ended.

What is the narrative situation?

Mandodarī addresses the fallen Rāvaṇa, unable to accept his stillness, speaking as though he might reply.

Which character virtue is emphasized?

Conjugal devotion (pativratā-bhāva) and emotional honesty in mourning.