Previous Verse
Next Verse

Shloka 64

रावणस्य अन्त्येष्टिः

Ravana’s Funeral Rites and the Ethics of Post-War Conduct

याःस्त्वयाविधवाराजन्कृतानैकाःकुलस्त्रियः ।।।।पतिव्रताधर्मरतागुरुशुश्रूषणेरताः ।ताभिश्शोकाभितप्ताभिश्शप्तःपरवशंगतः ।।।।त्वयाविप्रकृताभिर्यत्तदाशप्तंतदागतम् ।

yāḥ stvayā vidhavā rājan kṛtā naikāḥ kulastriyaḥ | pativratā dharmaratā guruśuśrūṣaṇe ratāḥ | tābhiḥ śokābhitaptābhiḥ śaptaḥ paravaśaṃ gataḥ | tvayā viprakṛtābhir yat tadā śaptaṃ tad āgatam ||

اے راجن! تیری ہی وجہ سے بہت سی شریف گھرانوں کی عورتیں بیوہ ہو گئیں—وہ جو پتی ورتا تھیں، دھرم میں رَت تھیں اور گروؤں و بزرگوں کی سیوا میں لگن رکھتی تھیں۔ غم سے جلتی ہوئی اُنہوں نے تجھے شاپ دیا، اسی سے تو دشمن کے بس میں چلا گیا۔ جنہیں تُو نے دکھ دیا تھا، اُن کے منہ سے نکلا ہوا وہی شاپ آج تجھ پر آ پڑا ہے۔

याःwho (those women)
याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (Relative pronoun, Feminine Nom Pl)
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया एकवचन (Instrumental Singular)
विधवाwidowed
विधवा:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविधवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (Feminine Acc Pl; understood with स्त्रियः)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन एकवचन (Vocative Singular)
कृताःwere made
कृताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग प्रथमा बहुवचन; कर्मणि: ‘made’
नैकाःmany
नैकाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootन + एक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; ‘many’ (not one)
कुलnoble family
कुल:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासाङ्ग
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: कुलस्य स्त्रियः
पतिhusband
पति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग
व्रताःchaste, devoted
व्रताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष: पतिं व्रतं यस्याः (devoted to husband)
धर्मrighteousness
धर्म:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग
रताःdelighting in
रताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरत (प्रातिपदिक; √रम्)
Formकृदन्त (PPP used adjectivally), स्त्रीलिङ्ग प्रथमा बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष: धर्मे रताः
गुरुelders/teachers
गुरु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग
शुश्रूषणॆin service/attendance
शुश्रूषणॆ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशुश्रूषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: गुरोः शुश्रूषणम् (service to elders)
रताःengaged
रताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरत (प्रातिपदिक; √रम्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; ‘engaged’
ताभिःby them
ताभिः:
Karana/Agent (करण/कर्तृ)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (Instrumental Pl)
शोकsorrow
शोक:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग
अभितप्ताभिःtormented (by sorrow)
अभितप्ताभिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि-√तप् (धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग तृतीया बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष: शोकेन अभितप्ताः
शप्तः(you) were cursed
शप्तः:
Karta-bhava in passive (कर्मणि कर्तृभावः)
TypeVerb
Root√शप् (धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; कर्मणि: ‘cursed’
परanother’s
पर:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग
वशम्under control
वशम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: परस्य वशः
गतःgone, fallen
गतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formभूतकृदन्त (Past Active Participle), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया एकवचन
विप्रकृताभिःby (women) wronged by you
विप्रकृताभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootवि-प्र-√कृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग तृतीया बहुवचन; ‘wronged/ill-treated’ (agreeing with स्त्रियः understood)
यत्which/that (because)
यत्:
Hetu/Reason (हेतु)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
शप्तम्the curse
शप्तम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Root√शप् (धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP used as noun), नपुंसकलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
आगतम्has come
आगतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√गम् (धातु)
Formभूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘has come (upon you)’

"These people who were with you are always sporting my Lord. Why do you not call them, why are you not consoling them, or inviting them?"

M
Mandodarī
R
Rāvaṇa
E
Enemy (para) (implicitly Rāma’s side)

FAQs

Adharma toward the innocent—especially the vulnerable—returns as inevitable consequence. The epic frames moral causality: injustice produces bondage and ruin.

Mandodarī interprets Rāvaṇa’s defeat as the fruition of the curses and suffering caused by his past violence, particularly the widowing of righteous women.

Moral accountability: even in mourning, Mandodarī names wrongdoing and recognizes that ethical violations have consequences.