Shloka 2

रावणक्रोधः—रामस्य परुषवाक्यम्

Ravana’s Fury and Rama’s Harsh Admonition

Devanagari script

स दीप्तनयनोरोषाच्चापमायाम्यवीर्यवान् ।अभ्यर्दयत्सुसङ्कृद्धोराघवंपरमाहवे ।।।।बाणधारसहस्रैस्तैस्सतोयदइवाम्बरात् ।राघवंरावणोबाणैस्तटकमिवपूरयन् ।।।।

Transliteration

sa dīptanayano roṣāc cāpam āyamya vīryavān |

abhyardayat susaṅkruddho rāghavaṃ paramāhave ||

bāṇadhārāsahasrais taiḥ satoyada ivāmbarāt |

rāghavaṃ rāvaṇo bāṇais taṭākam iva pūrayan ||

Translation

تب غضب سے آنکھیں دہکائے ہوئے طاقتور راون نے کمان کھینچی اور اس عظیم جنگ میں سخت جوش کے ساتھ راغھو (رام) پر یورش کی۔ اس نے ہزاروں تیروں کی دھاریں آسمان سے برسنے والی بارش کی مانند برسائیں، اور رام کے گرد فضا کو تیروں سے یوں بھر دیا جیسے بارش تالاب کو بھر دیتی ہے۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• दीप्तनयनः: with blazing eyes
• दीप्तनयनः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दीप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + नयन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (दीप्ते नयने यस्य/दीप्तानि नयनानि); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• रोषात्: from fury
• रोषात्: Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: रोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• चापम्: bow
• चापम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आयाम्य: having drawn (it)
• आयाम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + यम् (धातु)
• Form: क्त्वा/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); क्रियापूर्वकत्व (having stretched/drawn)

• वीर्यवान्: valiant
• वीर्यवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वीर्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; मतुप्-अन्त विशेषण

• अभ्यर्दयत्: assailed/covered
• अभ्यर्दयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + अर्द् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः, परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• सुसङ्कृद्धः: greatly enraged
• सुसङ्कृद्धः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/पूर्वपद) + सं + क्रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; उपसर्गयुक्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• राघवम्: Raghava (Rama)
• राघवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेष-नाम

• परमाहवे: in the supreme battle
• परमाहवे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + आहव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (परमः आहवः); पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

Context

Valiant hero, Ravana, with his eyes flaming in anger, raising his bow, rained arrows at Sri Rama. He continued to rain thousands of arrows just as rain filled the tank, his arrows covered Raghava.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Rāma (Rāghava)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It frames the battlefield as the arena where kṣātra-dharma is tested: power and fury are shown, but the deeper ethic is that force must ultimately be governed by righteousness, not rage.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa launches an intense arrow-barrage against Rāma, escalating the duel with overwhelming projectile force.

Which character virtue is emphasized?

Indirectly, Rāma’s endurance is set up by contrast—he must remain steady under a storm of attacks.