Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

विभीषणोपदेशः

Vibhishana’s Counsel to Ravana and the Catalogue of Omens

गवांसयांसिस्कन्नानिविमदावीरकुञ्जराः ।दीनमश्वाःप्रहेषन्तेनचग्रासाभिनन्दिनः ।।।।

gavāṃ payāṃsi skannāni vimadā vīrakuñjarāḥ | dīnam aśvāḥ praheṣante na ca grāsābhinandinaḥ ||

گایوں کا دودھ سوکھ گیا ہے؛ مغرور جنگی ہاتھیوں کی مَد اتر گئی ہے؛ گھوڑے بے بسی سے ہنہناتے ہیں اور اپنے چارے تک میں خوشی نہیں پاتے۔

गवाम्of cows
गवाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
पयांसिmilk
पयांसि:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
स्कन्नानिdried up
स्कन्नानि:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Root√स्कन्द् (धातु) क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् पयांसि प्रति; अर्थः: स्रुत/क्षीण (dried up/spilled)
विमदाःwithout rut/ichor
विमदाः:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootवि + मद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् वीरकुञ्जराः प्रति
वीरकुञ्जराःmighty elephants
वीरकुञ्जराः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवीर + कुञ्जर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; कर्मधारयः: वीराः कुञ्जराः (mighty elephants)
दीनम्piteously, sadly
दीनम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः (adverbial accusative)
अश्वाःhorses
अश्वाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
प्रहेषन्तेneigh
प्रहेषन्ते:
क्रिया (Kriya/Verb)
TypeVerb
Rootप्र+√हेष् (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; आत्मनेपदम्
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्ययम् (negation)
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम् (conjunction)
ग्रास-अभिनन्दिनःdelighting in fodder
ग्रास-अभिनन्दिनः:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootग्रास + अभिनन्दिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः: ग्रासम् अभिनन्दन्ति ये

"The udder of cows is dried up, the proud elephants have lost their ichor, the horses are pathetic and neighing. They are not even interested in fodder."

C
cows
H
horses
V
Vibhīṣaṇa
R
Rāvaṇa

FAQs

A ruler’s adharma harms the whole realm: even animals and prosperity decline, indicating that governance must align with righteousness.

Vibhīṣaṇa points to failing vitality in livestock and war-animals as a sign of Laṅkā’s impending calamity.

Compassionate realism: he highlights suffering across the kingdom to urge corrective action.