Shloka 37

पुष्पकविमानवर्णनम्

Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace

Devanagari script

तासां संवृतदन्तानि मीलिताक्षीणि मारुतिः।अपश्यत्पद्मगन्धीनि वदनानि सुयोषिताम्।।5.9.37।।

Transliteration

tāsāṁ saṁvṛtadantāni mīlitākṣīṇi mārutiḥ |

apaśyat padmagandhīni vadanāni suyoṣitām ||5.9.37||

Translation

ماروتی نے اُن شریف النسب عورتوں کے چہرے دیکھے—دانت ڈھکے ہوئے، آنکھیں بند—جو کنول کی مانند خوشبو بکھیرتے تھے۔

Word by Word

• तासाम्: of those (women)
• तासाम्: षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• संवृत-दन्तानि: with teeth covered/closed
• संवृत-दन्तानि: विशेषण (of vadanāni)
• Type: Adjective
• Root: सम् + वृत् (धातु) → संवृत (कृदन्त) + दन्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (संवृताः दन्ताः येषाम्)

• मीलित-अक्षीणि: with eyes closed
• मीलित-अक्षीणि: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मील् (धातु) → मीलित (कृदन्त) + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (मीलिते अक्षिणी येषाम्)

• मारुतिः: Maruti (Hanuman)
• मारुतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मारुति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ्, परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• पद्म-गन्धीनि: lotus-fragrant
• पद्म-गन्धीनि: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + गन्धिन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (पद्मस्य गन्धः यस्य)

• वदनानि: faces
• वदनानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• सु-योषिताम्: of well-bred women
• सु-योषिताम्: षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + योषित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; कर्मधारयः (सुशीलाः योषितः)

Context

Hanuman looked at the faces of the well-bred young women with closed eyes and concealed teeth, fragrant like lotuses.

Characters & Entities

• Hanumān (Māruti)
• women of the palace
• lotus (padma)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is reflected in respectful perception: even while infiltrating an enemy palace, Hanumān observes without violating decorum, maintaining inner purity and restraint.

What is the narrative situation?

Hanumān surveys sleeping women in the palace chambers and notes their serene, lotus-like fragrance and appearance.

Which character virtue is emphasized?

Self-mastery (indriya-nigraha): he remains unaffected by sensual surroundings.