Shloka 6

चूडामणि

दर्शनम् — Rama Receives Sita’s Token and Questions Hanuman

Devanagari script

इमं दृष्ट्वा मणिश्रेष्ठं यथा तातस्य दर्शनम्।अद्यास्म्यवगतस्सौम्य वैदेहस्य तथा विभोः।।।।

Transliteration

imaṃ dṛṣṭvā maṇiśreṣṭhaṃ yathā tātasya darśanam |

adyāsmy avagataḥ saumya vaidehasya tathā vibhoḥ ||

Translation

اے نیک دل! اس بہترین مَنی کو دیکھ کر یوں لگتا ہے گویا میں آج اپنے پتا کے دیدار سے مشرف ہوا ہوں، اور اسی طرح وِدِیہ کے جلیل بادشاہ کو بھی—اتنا واضح یہ نشانی یاد دلاتی ہے۔

Word by Word

• इमम्: this
• इमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन (sg)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having seen’

• मणिश्रेष्ठम्: the best of jewels
• मणिश्रेष्ठम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मणि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन (sg)

• यथा: as if
• यथा: Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपमा/प्रकार (as if)

• तातस्य: of (my) father
• तातस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Gen), एकवचन (sg)

• दर्शनम्: the sight/meeting
• दर्शनम्: Upamana/Artha (उपमान/अर्थ)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अद्य: today/now
• अद्य: Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन (sg), परस्मैपद

• अवगतः: aware/understanding
• अवगतः: Karta-predicative (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) अर्थे ‘understood/recognized’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सौम्य: O gentle one
• सौम्य: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Voc), एकवचन (sg)

• वैदेहस्य: of the king of Videha
• वैदेहस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वैदेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Gen), एकवचन (sg)

• तथा: so/likewise
• तथा: Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (thus/so)

• विभोः: of the mighty lord
• विभोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Gen), एकवचन (sg)

Context

"O noble Sugriva! now when I see this excellent jewel, I get direct sight of my father and king of Videha (in the same way as I obtained the sight of Sita).

Characters & Entities

• Sugriva
• Rama’s father (Daśaratha, implied by 'tāta')
• Janaka (king of Videha, implied by 'vaideha')

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma honors relationships and gratitude: rightful memory of parents and benefactors is sustained through truthful recognition of signs connected to them.

What is the narrative situation?

Rama, seeing Sita’s jewel-token, is overwhelmed by remembrance of his father and of Janaka, confirming the token’s authenticity.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s filial devotion and integrity—his emotions arise from a truthful, relational consciousness rather than impulse.