Shloka 5

अङ्गद

प्रत्यागमनम् — Angada’s Return and the Confirmation of Sītā’s Discovery

Devanagari script

स तानुपागमद्वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम्।उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम्।।।।

Transliteration

sa tān upāgamad vīro baddhvā kara-puṭāñjalim |

uvāca vacanaṃ ślakṣṇam idaṃ hṛṣṭavad aṅgadam ||

Translation

وہ بہادر اُن کے پاس آیا، ہاتھ جوڑ کر ادب سے کھڑا ہوا، اور خوشی کے آثار کے ساتھ اَنگَد سے نرم و شیریں، دل جوئی کرنے والے یہ کلمات کہے۔

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तान्: them
• तान्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; pronoun accusative plural

• उपागमत्: approached
• उपागमत्: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: उप + आ + गम् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; imperfect 3rd sg

• वीरः: the hero
• वीरः: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to सः

• बद्ध्वा: having formed
• बद्ध्वा: पूर्वकाल (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: बन्ध् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया; having bound/formed

• करपुटाञ्जलिम्: a cupped-palms salutation (añjali)
• करपुटाञ्जलिम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: करपुट + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (करपुटः एव अञ्जलिः)

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; perfect 3rd sg

• वचनम्: words, speech
• वचनम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• श्लक्ष्णम्: gentle, conciliatory
• श्लक्ष्णम्: विशेषण (कर्म-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: श्लक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective qualifying वचनम्

• इदम्: this
• इदम्: विशेषण (कर्म-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; demonstrative adjective qualifying वचनम्

• हृष्टवत्: joyfully
• हृष्टवत्: क्रियाविशेषण (रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: हृष्टवत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative of manner)

• अङ्गदम्: to Angada
• अङ्गदम्: सम्प्रदान (सम्बोधन-प्राय/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; addressed person (object of speech)

Context

Heroic Dadhimukha went to Angada, holding his cupped palms reverentially and spoke these conciliatory words with joy:

Characters & Entities

• Aṅgada
• Dadhimukha (implied by surrounding Madhuvana narrative)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is courteous communication: even amid conflict, one should approach with respect and speak gently to restore harmony.

What is the narrative situation?

In the Madhuvana episode, the hero (contextually Dadhimukha) approaches Aṅgada and begins a conciliatory address.

Which character virtue is emphasized?

Politeness and peacemaking—using humility (añjali) and soft speech to de-escalate.