Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 6, Shloka 16

राक्षसेन्द्रनिवेशनविचारः

Survey of Ravana’s Residence and Lanka’s Inner Quarters

Devanagari script

गृहाद्गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः।वीक्षमाणोऽह्यसंत्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः।।।।

Transliteration

gṛhād gṛhaṃ rākṣasānām udyānāni ca vānaraḥ |

vīkṣamāṇo hy asaṃtrastaḥ prāsādāṃś ca cacāra saḥ ||5.6.16||

Translation

وہ وानر بے خوف ہو کر رَاکْشَسوں کے گھروں میں گھر گھر گیا، ان کے باغیچوں اور عالی شان محلوں کو دیکھتا ہوا وہاں گھومتا رہا۔

Word by Word

• गृहात्: from a house
• गृहात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/ablative), एकवचन

• गृहम्: to (another) house
• गृहम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/object), एकवचन; गत्यर्थे द्वितीया (to/towards)

• राक्षसानाम्: of the demons
• राक्षसानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/genitive), बहुवचन

• उद्यानानि: gardens
• उद्यानानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: उद्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/object), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• वानरः: the monkey
• वानरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/subject), एकवचन

• वीक्षमाणः: observing
• वीक्षमाणः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (present active participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (acting as subject-qualifier)

• हि: indeed
• हि: None (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधारण/हेतु-भाव (indeed/for)

• असंत्रस्तः: undaunted
• असंत्रस्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ- + संत्रस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle, क्त), नञ्-प्रत्ययेन निषेध; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifier of वानरः/सः)

• प्रासादान्: mansions
• प्रासादान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/object), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• चचार: ranged/went about
• चचार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्शभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

Context

Courageous and swift, Hanuman sprang from Prahasta's house to Mahaparshva's, and so on.

Characters & Entities

• Hanumān
• rākṣasas
• Laṅkā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is perseverance in a just task: Hanumān continues systematic inquiry without panic, keeping truth-seeking (finding Sītā’s whereabouts) foremost.

What is the narrative situation?

Hanumān conducts a careful survey across residences and gardens in Laṅkā as part of his search mission.

Which character virtue is emphasized?

Fearlessness joined with methodical observation.