Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

हनूमद्वृत्तान्तः—वानरबलप्रशंसा च

Hanuman’s Report and Praise of the Vanara Host

जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः।राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः।।।।अहं कोसलराजस्य दासः पवनसम्भवः।हनुमानिति सर्वत्र नाम विश्रावितं मया।।।।

jayaty atibalo rāmo lakṣmaṇaś ca mahābalaḥ | rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ ||

ahaṃ kosalarājasya dāsaḥ pavanasambhavaḥ | hanumān iti sarvatra nāma viśrāvitaṃ mayā ||

فتح و نصرت ہو نہایت زورآور رام کو، اور عظیم قوت والے لکشمن کو؛ فتح ہو راجا سُگریو کو، جو راغھو (رام) کی حفاظت میں ہے۔ میں کوسل کے راجا کا خادم ہوں، پون (وایو) سے پیدا ہوا—ہنومان؛ یوں میں نے ہر جگہ اپنا نام مشہور کیا۔

जयतिis victorious; triumphs
जयति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootजि (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद
अतिबलःvery mighty
अतिबलः:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootअति-बल (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine); समासः—कर्मधारयः ('very strong'); विशेषण
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
महाबलःmighty
महाबलः:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा-बल (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; समासः—कर्मधारयः ('greatly strong'); विशेषण
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग
जयतिis victorious
जयति:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootजि (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सुग्रीवःSugriva
सुग्रीवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग
राघवेणby Raghava (Rama)
राघवेण:
Karana (करण/Agent-in-passive)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)
अभिपालितःprotected
अभिपालितः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootअभि-पाल् (धातु)
Formक्त (Past participle/क्त), प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; कर्मणि प्रयोग ('protected')
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
कोसलराजस्यof the king of Kosala
कोसलराजस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootकोसल-राज (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन, पुल्लिङ्ग; समासः—तत्पुरुषः ('king of Kosala')
दासःservant
दासः:
Karta (कर्ता/Subject-complement)
TypeNoun
Rootदास (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग
पवनसम्भवःson of the Wind-god
पवनसम्भवः:
Karta (कर्ता/Subject-complement)
TypeNoun
Rootपवन-सम्भव (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; समासः—तत्पुरुषः ('born of the Wind')
हनुमान्Hanuman
हनुमान्:
Karta (कर्ता/Subject-complement)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग
इतिthus; 'as'
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Desha (देश/Spatial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: everywhere)
नामname
नाम:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
विश्रावितम्proclaimed; made famous
विश्रावितम्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवि-श्रावय् (धातु, णिच्)
Formक्त (Past participle/क्त), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; कर्मणि प्रयोग ('made heard')
मयाby me
मया:
Kartrikarana (कर्तृ-करण/Agent)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन

"Mighty Rama and Lakshmana and King Sugriva protected by Rama are renowned for their valour. I am Hanuman, son of the Wind-god, a servant of Rama. This I announced.

R
Rama
L
Lakshmana
S
Sugriva
K
Kosala
P
Pavana (Wind-god)
H
Hanuman

FAQs

Dharma is expressed as loyalty and right allegiance: Hanuman declares himself a servant of Rama and proclaims victory for the righteous leaders, aligning personal identity with service to a just cause.

Hanuman recounts the proclamation he made in Lanka—hailing Rama, Lakshmana, and Sugriva, and identifying himself as Rama’s servant, Hanuman.

Dāsya-bhāva (devoted service) and satya (truthful self-identification) joined with fearless public declaration.