Shloka 48

सप्तपञ्चाशः सर्गः

Hanumān’s Return, Roar of Success, and the Announcement “Sītā Seen”

Devanagari script

श्रोतुकामास्समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः।।।।दर्शनं चापि लङ्कायास्सीताया रावणस्य च।तस्थुः प्राञ्जलयस्सर्वे हनुमद्वचनोन्मुखाः।।।।

Transliteration

śrotukāmāḥ samudrasya laṅghanaṃ vānarottamāḥ |

darśanaṃ cāpi laṅkāyāḥ sītāyā rāvaṇasya ca |

tasthuḥ prāñjalayaḥ sarve hanumad-vacan-onmukhāḥ ||

Translation

سمندر کو پھلانگنے کی خبر سننے کے شوق میں، اور لنکا، سیتا اور راون کے دیدار کی روداد جاننے کے لیے، سب کے سب برگزیدہ وانر ہنومان کے کلام کی طرف متوجہ ہو کر ہاتھ جوڑے کھڑے رہے۔

Word by Word

• श्रोतुकामाः: desiring to hear
• श्रोतुकामाः: कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: श्रोतुम् (श्रु धातोः तुमुन्) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः = 'श्रोतुं कामाः' (desirous to hear)

• समुद्रस्य: of the ocean
• समुद्रस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्

• लङ्घनम्: crossing (leap across)
• लङ्घनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: लङ्घन (प्रातिपदिक; from लङ्घ्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; 'श्रोतुकामाः' with object of hearing

• वानरोत्तमाः: best of the vanaras
• वानरोत्तमाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वानर + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः = 'वानराणाम् उत्तमाः'

• दर्शनम्: seeing / sight (account)
• दर्शनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक; from दृश्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; second object of hearing (ellipsis)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (also/even)

• लङ्कायाः: of Lanka
• लङ्कायाः: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्

• सीतायाः: of Sita
• सीतायाः: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्

• रावणस्य: of Ravana
• रावणस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• तस्थुः: stood / remained
• तस्थुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

• प्राञ्जलयः: with folded palms
• प्राञ्जलयः: कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् = 'प्राञ्जलिः' (with folded hands)

• सर्वे: all
• सर्वे: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्

• हनुमद्वचनोन्मुखाः: turned toward Hanuman's words
• हनुमद्वचनोन्मुखाः: कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हनुमत् + वचन + उन्मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः = 'हनुमतः वचनम्' + 'उन्मुख' (turned toward)

Context

All the vanaras longing to listen to Hanuman about his crossing the ocean, seeing Lanka, Sita and Ravana kept looking at the face of Hanuman.

Characters & Entities

• Hanumān
• samudra (ocean)
• Laṅkā
• Sītā
• Rāvaṇa
• vānaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is grounded in satya and responsible communication: the community seeks a truthful, first-hand account before acting, showing reverence for reliable knowledge.

What is the narrative situation?

The vānaras prepare to hear Hanumān’s detailed report: how he crossed the ocean and what he witnessed in Laṅkā, including Sītā and Rāvaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Humility and disciplined attention: they stand with folded hands, honoring the messenger and the truth he brings.