Shloka 13

दूतधर्म-परामर्शः

Envoy-Immunity and Royal Counsel in Ravana’s Court

Devanagari script

प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र धर्मार्थयुक्तं वचनं शृणुष्व।दूतानवध्यान् समयेषु राजन् सर्वेषु सर्वत्र वदन्ति सन्तः।।।।

Transliteration

prasīda laṅkeśvara rākṣasendra dharmārthayuktaṁ vacanaṁ śṛṇuṣva |

dūtān avadhyān samayeṣu rājan sarveṣu sarvatra vadanti santaḥ ||

Translation

“پرسکون ہو جاؤ، اے لنکا کے مالک، اے راکشسوں کے راجا! دھرم اور راج نیتی سے وابستہ بات سنو۔ اے بادشاہ! سنت و دانا ہر زمانے اور ہر جگہ کہتے ہیں کہ قاصد قتل کے لائق نہیں ہوتے۔”

Word by Word

• प्रसीद: be calm; be gracious
• प्रसीद: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र- सद् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• लङ्केश्वर: O lord of Lanka
• लङ्केश्वर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: लङ्का-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, एकवचन; पुंलिङ्ग

• राक्षसेन्द्र: O king of rakshasas
• राक्षसेन्द्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राक्षस-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, एकवचन; पुंलिङ्ग

• धर्मार्थयुक्तम्: connected with dharma and artha
• धर्मार्थयुक्तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म-अर्थ-युक्त (प्रातिपदिक)
• Form: धर्म+अर्थ (द्वन्द्व) + युक्त (तत्पुरुषभाव); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (vacanam)

• वचनम्: words
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• दूतान्: messengers
• दूतान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• अवध्यान्: not to be killed
• अवध्यान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-वध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (dūtān)

• समयेषु: in agreements/occasions
• समयेषु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, एकवचन; पुंलिङ्ग

• सर्वेषु: in all
• सर्वेषु: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; विशेषणम् (samayeṣu)

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्यय (adverb of place)

• वदन्ति: say/declare
• वदन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• सन्तः: the good/wise people
• सन्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Context

"O lord of Lanka! O king of demons! be pleased to listen to my words which are the essence of dharma and artha. The elders have declared that the emissaries should not be killed by any means.

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Rāvaṇa
• Laṅkā
• Dūta (emissary/messenger)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rāja-dharma in diplomacy: even enemies’ messengers are protected. Moral law restrains vengeance to preserve justice and the possibility of lawful negotiation.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa counsels Rāvaṇa not to execute Hanumān because he is a dūta (envoy).

Which character virtue is emphasized?

Temperance and adherence to established ethical norms—wisdom that prioritizes lawful conduct over rage.