Shloka 1

रावणदर्शनम्

Hanuman Beholds Ravana in Court

Devanagari script

ततस्स कर्मणा तस्य विस्मितो भीमविक्रमः।हनुमान्रोषताम्राक्षो रक्षोधिपमवैक्षत।।5.49.1।।

Transliteration

tatassa karmaṇā tasya vismito bhīmavikramaḥ | hanumān roṣatāmrākṣo rakṣodhipam avaikṣata ||5.49.1||

Translation

پھر ہنومان—جو ہیبت ناک پرाकرم والا تھا—اس سلوک پر حیران ہو کر، غصّے سے سرخ آنکھوں کے ساتھ، رाक्षسوں کے ادھیپتی پر نظریں جما بیٹھا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनन्तर/अपादानार्थक-प्रयोगः (then/thereupon)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्

• कर्मणा: by the act
• कर्मणा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया, एकवचनम्

• तस्य: of him/that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी, एकवचनम्

• विस्मितः: astonished
• विस्मितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि+स्मि (धातु) → विस्मित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्

• भीमविक्रमः: one of terrible prowess
• भीमविक्रमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भीम (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; बहुव्रीहिः: भीमः विक्रमः यस्य (of terrible prowess)

• हनुमान्: Hanuman
• हनुमान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्

• रोषताम्राक्षः: with eyes reddened by anger
• रोषताम्राक्षः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रोष (प्रातिपदिक) + ताम्र (प्रातिपदिक) + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; बहुव्रीहिः: रोषेण ताम्रे अक्षिणी यस्य (whose eyes are copper-red with anger)

• रक्षोधिपम्: the demon-king
• रक्षोधिपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: रक्षसाम् अधिपः (lord of rakshasas)

• अवैक्षत: beheld/looked at
• अवैक्षत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव+ईक्ष् (धातु)
• Form: लकारः लङ् (Imperfect), पुरुषः प्रथमः, वचनम् एकवचनम्, परस्मैपदम्

Context

The highly courageous Hanuman, astonished at the action (of binding and dragging him to the court) by the demon king looked at him with eyes turned red in anger.

Characters & Entities

• Hanumān
• Rākṣasādhipa (Rāvaṇa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights the breach of proper conduct toward a messenger; even in conflict, dharma restrains cruelty and demands measured treatment of envoys.

What is the narrative situation?

Hanuman, having been seized and brought toward the royal presence, reacts inwardly—astonished and angered—before looking directly at the demon-king.

Which character virtue is emphasized?

Hanuman’s fearless composure and moral clarity: he does not collapse under intimidation, but assesses the king directly.