Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

चैत्यप्रासाद-विध्वंसः

Destruction of the Chaitya Palace and Hanuman’s Proclamation

ततो वातात्मजः क्रुद्धो भीम रूपं समास्थितः।।5.43.16।।प्रासादस्य महन्तस्य स्तम्बं हेमपरिष्कृतम्।उत्पाटयित्वा वेगेन हनुमान्पवनात्मजः।।5.43.17।।ततस्तं भ्रामयामास शतधारं महाबलः।

tatra cāgnis samabhavat prāsādaś cāpy adahyata |

dahyamānaṃ tato dṛṣṭvā prāsādaṃ hari-yūthapaḥ |

sa rākṣasa-śataṃ hatvā vajreṇendra ivāsurān |

antariḳṣe sthitaḥ śrīmān idaṃ vacanam abravīt ||

وہاں آگ بھڑک اٹھی اور محل بھی جلنے لگا۔ محل کو شعلوں میں گھرا دیکھ کر وानروں کے لشکر کے سردار نے سو راکشسوں کو یوں قتل کیا جیسے اندر اپنے وجَر (آسمانی بجلی) سے اسوروں کو پاش پاش کرتا ہے۔ پھر آکاش میں ٹھہر کر، شریمان ہنومان نے یہ کلمات ارشاد فرمائے۔

tatrathere/then
tatra:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेश/प्रसङ्गवाचक-अव्यय (locative adverb)
caand
ca:
Samuccaya-dyotaka (समुच्चय-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
agniḥfire
agniḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
samabhavatarose/came into being
samabhavat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-√bhū (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
prāsādaḥpalace
prāsādaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprāsāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Samuccaya-dyotaka (समुच्चय-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
apialso
api:
Avadhāraṇa/Anvaya (अवधारण/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसम्भावना/अपि-अव्यय (particle: also/even)
adahyatawas burnt
adahyata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√dah (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद/कर्मणि-प्रयोग (passive sense): ‘was burnt’
dahyamānamburning / being burnt
dahyamānam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√dah (धातु; शानच्)
Formवर्तमानकृदन्त (present passive participle), शानच्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of prāsādam
tataḥthen
tataḥ:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; prior action)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund): ‘having seen’
prāsādamthe palace
prāsādam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprāsāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
hariyūthapaḥleader of the vanara troop
hariyūthapaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothari + yūthapa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘हरीणां यूथपः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
rākṣasaśatama hundred rakshasas
rākṣasaśatam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrākṣasa + śata (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘राक्षसानां शतम्’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
hatvāhaving slain
hatvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; prior action)
TypeVerb
Root√han (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund): ‘having killed’
vajreṇawith a thunderbolt
vajreṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvajra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
indraḥIndra
indraḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootindra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमेय-सम्बन्धे (as comparator subject)
ivalike
iva:
Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
asurānasuras
asurān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasura (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
antarikṣein the sky/air
antarikṣe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootantarikṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
sthitaḥstanding
sthitaḥ:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeAdjective
Root√sthā (धातु; क्त)
Formकृदन्त (past participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate of hariyūthapaḥ
śrīmānillustrious
śrīmān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśrīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of hariyūthapaḥ
idamthis
idam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
vacanamspeech/words
vacanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
abravītsaid
abravīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Thereupon the infuriated son of the Windgod, assumed a fearsome form, uprooted a pillar of the palace decked with gold and holding that hundred edged pillar whirled it round swiftly.

H
Hanumān
R
Rākṣasas
I
Indra
V
Vajra (thunderbolt)
A
Asuras
A
Agni (fire)

FAQs

Dharma is portrayed as the triumph of righteous agency: destructive power (fire and battle) is framed as a corrective force against adharma, culminating in a public declaration that asserts moral certainty (satya) and purpose.

The palace catches fire during Hanumān’s violent counterattack; he kills a hundred rākṣasas and then takes to the air to issue a proclamation.

Tejas and prabhāva (radiant might and commanding presence): Hanumān dominates both ground and sky, turning the battle into a moral demonstration.