Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

अभिज्ञानमणि

प्रदानम् — The Signet Jewel as Proof and the Consolation of Sita

स भूयस्त्वं समुत्साहे चोदितो हरिसत्तम।अस्मिन्कार्यसमारम्भे प्रचिन्तय यदुत्तरम्।।।।

sa bhūyas tvaṁ samutsāhe codito harisattama | asmin kāryasamārambhe pracintaya yad uttaram ||

اے بندروں میں سب سے برتر! پھر ایک بار جوش و ہمت سے ابھارے گئے ہو؛ اس کام کے آغاز ہی میں خوب غور کر کہ آگے کیا کرنا چاہیے۔

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (रामः)
भूयःagain
भूयः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) = 'again/further'
त्वम्you
त्वम्:
Sambodhyamanah/Karta (सम्बोध्यमान/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
समुत्साहेin enthusiasm
समुत्साहे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमुत्साह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
चोदितःurged/prompted
चोदितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचुद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) 'codita'; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृविशेषण (त्वम्)
हरिसत्तमO best of monkeys
हरिसत्तम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootहरि+सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (हरीणां सत्तमः)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
कार्यसमारम्भेin the undertaking of the task
कार्यसमारम्भे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकार्य+समारम्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (कार्यस्य समारम्भः)
प्रचिन्तयconsider/think over
प्रचिन्तय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+चिन्त् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
यत्what
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (correlative)
उत्तरम्the next step/answer
उत्तरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; यत् इति सर्वनामस्य विशेष्य

"Great Hanuman! you are enthused now. You may think over the future course of action.

H
Hanumān

FAQs

Dharma here is disciplined action: enthusiasm must be guided by thoughtful deliberation so that a righteous goal is pursued through prudent means.

In Aśoka-vana, Sītā addresses Hanumān, urging him to think through the next step at the beginning of the mission to rescue her.

Practical wisdom (viveka) and restraint—acting with clarity rather than being carried away by emotion or excitement.