Shloka 10

सीताप्रत्यय-प्रदानम्

Sita’s Recognition and Reassurance by the Envoy

Devanagari script

अर्हसे च कपिश्रेष्ठ मया समभिभाषितुम्।यद्यसि प्रेषितस्तेन रामेण विदितात्मना।।।।

Transliteration

arhase ca kapi-śreṣṭha mayā samabhibhāṣitum |

yady asi preṣitas tena rāmeṇa viditātmanā ||

Translation

اے بندروں کے سردار! مجھے تم سے گفتگو کرنا زیب دیتا ہے—اگر تم واقعی اُس رام کی طرف سے بھیجے گئے ہو جو اپنے نفس کا عارف اور ضبطِ نفس والا ہے۔

Word by Word

• अर्हसे: you deserve/are fit
• अर्हसे: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; आत्मनेपद

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• कपिश्रेष्ठ: O best of monkeys
• कपिश्रेष्ठ: सम्बोधन (Sambodhana/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (कपीनाम् श्रेष्ठः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• मया: by me
• मया: कर्तृ (Kartṛ of infinitive-action/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (3rd), एकवचन

• समभिभाषितुम्: to converse
• समभिभाषितुम्: प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: सम्-अभि-भाष् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive), ‘to speak/converse’

• यदि: if
• यदि: सम्बन्ध (Condition/शर्त)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक अव्यय (conditional particle)

• असि: you are
• असि: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

• प्रेषितः: sent
• प्रेषितः: कर्तृ-विशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa/कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-इष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; predicate to त्वम् (understood)

• तेन: by him
• तेन: कर्तृ (Kartṛ in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• रामेण: by Rama
• रामेण: कर्तृ (Kartṛ in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; apposition to तेन

• विदितात्मना: by the self-knowing (Rama)
• विदितात्मना: कर्तृ-विशेषण (Kartṛ-viśeṣaṇa/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विदित (प्रातिपदिक; √विद्) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि समास (vidita ātmā yasya saḥ); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; qualifying रामेण

Context

"O best of monkeys! As you have been sent by Rama, the knower of the self, it is proper for me to converse with you.

Characters & Entities

• Sita
• Hanuman
• Rama

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Responsible trust: dharma requires discernment—Sītā will engage only if the messenger’s claim aligns with Rāma’s known integrity.

What is the narrative situation?

Sītā sets a condition for dialogue, indicating she will speak properly with Hanumān if he is truly Rāma’s envoy.

Which character virtue is emphasized?

Viveka (discrimination) and maryādā (propriety): even in distress, Sītā maintains careful standards of verification and conduct.