Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 30, Shloka 27

हनुमता सीतासंवादोपायचिन्ता

Hanuman’s Deliberation on How to Address Sita

Devanagari script

ते शूलशक्तिनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः।।।।आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन्वेगेनोद्वेगकारणात्।

Transliteration

te śūlaśakti-nistriṃśa-vividhāyudha-pāṇayaḥ | āpateyur vimarde 'smin vegenodvega-kāraṇāt ||

Translation

پھر وہ—جن کے ہاتھوں میں ترشول، نیزے، تلواریں اور طرح طرح کے ہتھیار تھے—اس ہنگامۂ جنگ میں بےچینی اور خوف کے سبب تیزی سے ٹوٹ پڑتے۔

Word by Word

• ते: they/those
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural

• शूल-शक्ति-निस्त्रिंश-विविध-आयुध-पाणयः: having hands holding various weapons (spears, tridents, swords, etc.)
• शूल-शक्ति-निस्त्रिंश-विविध-आयुध-पाणयः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शूल (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक) + निस्त्रिंश (प्रातिपदिक) + विविध (प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि (शूलशक्तिनिस्त्रिंशादि-विविधायुधानि पाणौ येषाम्); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural

• आपतेयुः: would rush/attack
• आपतेयुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + पत् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; Parasmaipada

• विमर्दे: in the clash/battle
• विमर्दे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विमर्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular

• वेगेन: with speed
• वेगेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular (adverbial: swiftly)

• उद्वेग-कारणात्: due to the cause of alarm/fear
• उद्वेग-कारणात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: उद्वेग (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (उद्वेगस्य कारणम्); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; Ablative singular (cause)

Context

"Those ogresses due to fear will come speedily, armed with spears, tridents, swords and different kinds of weapons for a combat.

Characters & Entities

• Hanumān
• weapons (śūla, śakti, nistriṃśa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes avoiding provocation when it jeopardizes a higher duty; Hanumān notes that panic can quickly turn into armed violence.

What is the narrative situation?

Hanumān imagines armed guards charging into battle if an alarm is raised in the grove.

Which character virtue is emphasized?

Temperance—strength guided by judgment rather than impulse.