Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

लङ्काप्रवेशः

Hanuman Enters Lanka and Encounters Laṅkā-devatā

ततः संवर्तयामास वामहस्तस्य सोऽङ्गुलीः।मुष्टिनाऽऽभिजघानैनां हनुमान् क्रोधमूर्छितः।।।।स्त्री चेति मन्यमानेन नातिक्रोधः स्वयं कृतः।

tataḥ saṃvartayāmāsa vāma-hastasya so 'ṅgulīḥ | muṣṭinā 'bhijaghāna enāṃ hanumān krodha-mūrchitaḥ || strī ceti manyamānena nātikrodhaḥ svayaṃ kṛtaḥ |

تب ہنومان، غضب سے بے خود ہو کر، اپنے بائیں ہاتھ کی انگلیاں سمیٹ کر مُٹھی باندھی اور اسے گھونسہ مارا؛ مگر یہ سوچ کر کہ “یہ تو عورت ہے”، اس نے اپنے غصّے کو حد سے نہ بڑھنے دیا۔

ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb)
संवर्तयामासclenched/contracted
संवर्तयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-वृत्/वर्त् (धातु; causative)
Formलिट्-लकारः (Perfect; periphrastic), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्; णिच् (causative): ‘caused to turn in/contract’
वामहस्तस्यof the left hand
वामहस्तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootवाम + हस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्; कर्मधारयः (left hand)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
अङ्गुलीःfingers
अङ्गुलीः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअङ्गुलि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम्
मुष्टिनाwith (his) fist
मुष्टिना:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootमुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्
आभिजघानstruck
आभिजघान:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-हन् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
एनाम्her
एनाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootएतद्/एना (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
हनुमान्Hanuman
हनुमान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्
क्रोधमूर्छितःovercome by anger
क्रोधमूर्छितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रोध + मूर्छित (कृदन्त; मूर्छ् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; हनुमान् इति विशेषणम्; तत्पुरुषः (क्रोधेन मूर्छितः)
स्त्रीa woman
स्त्री:
Vishaya (विषय/Content)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; इति-उद्धरणे (as quoted notion)
and/also
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
इतिthus
इति:
Vacana-suchaka (वचनसूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक-निपातः (quotative)
मन्यमानेनby thinking/considering
मन्यमानेन:
Karana (करण/Instrumental cause)
TypeVerb
Rootमन् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमान-कृदन्तम् (present middle participle), पुंलिङ्ग (m.), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; करणभावे (by considering/thinking)
not
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation)
अतिक्रोधःexcessive anger
अतिक्रोधः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअति + क्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; तत्पुरुषः (अत्यधिकः क्रोधः)
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्ययम् (indeclinable); आत्मार्थकः (by oneself)
कृतःwas produced/done
कृतः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भावे/कर्मणि प्रयोगः: ‘was produced/was done’

Overcome by anger, Hanuman clenched the fingers of his left hand and hit her with his fist. Considering her to be, after all, a woman he did not turn outrageous.

H
Hanumān
L
Laṅkā (guardian deity/demoness)

FAQs

Dharma is shown as proportionate response and restraint: even when provoked, Hanumān limits his anger and force, mindful of the opponent’s status as a woman.

After being attacked, Hanumān retaliates with a punch, but consciously restrains himself from excessive violence.

Self-control (dama) and maryādā: he acts in defense yet keeps his fury within ethical bounds.