Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

निमित्तप्रादुर्भावः

Auspicious Omens Arise for Sita

एतैर्निमित्तैरपरैश्च सुभ्रूः सम्बोधिता प्रागपि साधु सिद्धैः।वातातपक्लान्तमिव प्रणष्टं वर्षेण बीजं प्रतिसंजहर्ष।।5.29.6।।

etair nimittair aparaiś ca subhrūḥ sambodhitā prāg api sādhu siddhaiḥ |

vātātapaklāntam iva praṇaṣṭaṃ varṣeṇa bījaṃ pratisaṃjaharṣa ||5.29.6||

ان اور ایسے ہی دیگر مبارک شگونوں سے—جنہیں پہلے ہی کامل رشیوں نے نیک و سازگار ٹھہرایا تھا—خوش ابرو سیتا کو تسلی ملی اور اس کا ہرس پھر لوٹ آیا، جیسے ہوا اور دھوپ سے سوکھا ہوا بیج بارش پڑتے ہی پھر جی اٹھتا ہے۔

एतैःby these
एतैः:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural)
निमित्तैःby omens/indications
निमित्तैः:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootनिमित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural)
अपरैःby other (ones)
अपरैः:
करण (Instrument)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural); विशेषणम् (qualifying निमित्तैः)
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
सुभ्रूःthe fair-browed lady (Sītā)
सुभ्रूः:
कर्तृ (Agent)
TypeNoun
Rootसुभ्रू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nominative singular)
सम्बोधिताwas addressed/comforted
सम्बोधिता:
कर्म (Patient)
TypeVerb
Rootसम् + बुध् (धातु) → सम्बोधित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; कर्तरि-प्रयोगे विधेय-विशेषणम् (predicate participle agreeing with सुभ्रूः)
प्राक्formerly/before
प्राक्:
कालाधिकरण (Time)
TypeIndeclinable
Rootप्राक् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb: formerly)
अपिalso/even
अपि:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपातः (particle: also/even)
साधुwell/properly
साधु:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसाधु (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्ययम् (adverb: well/properly)
सिद्धैःby the accomplished ones/seers
सिद्धैः:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (Instrumental plural)
वातातपक्लान्तम्wearied/blighted by wind and heat
वातातपक्लान्तम्:
कर्म (Patient)
TypeAdjective
Rootवात + आतप + क्लान्त (प्रातिपदिक); क्लान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formसमासः: वातातपक्लान्तम् = वातेन च आतपेन च क्लान्तम् (instrumental-tatpurusha sense); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Accusative singular); विशेषणम् (qualifying बीजम्)
इवlike/as if
इव:
उपमान-प्रदर्शक (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्ययम् (comparative particle: like/as)
प्रणष्टम्lost/perished (as if gone)
प्रणष्टम्:
कर्म (Patient)
TypeAdjective
Rootप्र + नश् (धातु) → प्रणष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्तः (past participle, क्त), नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Accusative singular); विशेषणम् (qualifying बीजम्)
वर्षेणby rain
वर्षेण:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular)
बीजम्seed
बीजम्:
कर्म (Patient)
TypeNoun
Rootबीज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Accusative singular)
प्रतिसंजहर्षrejoiced/was gladdened
प्रतिसंजहर्ष:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootप्रति + सम् + हृष् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः एकवचनम् (3rd person singular); परस्मैपदम्

Reassured by such omens which augured well as tested by time, Sita, with beautiful eye-brows, and deep foresight experienced great joy, like a seed blighted by the wind and the Sun comes back to joyful life through a pleasing shower. (A foreteller is addressed as siddha in sanskrit dramas)

S
Sītā
S
siddhas (accomplished seers)

FAQs

Dharma here is steadfast endurance: even amid suffering, one should not abandon righteous hope; auspicious signs reawaken courage to continue in truth and fidelity.

In Aśoka-vana, Sītā perceives favorable omens and becomes inwardly strengthened, anticipating relief and Rāma’s eventual success.

Sītā’s resilience—her capacity to recover clarity and hope without compromising satya (truthfulness) and fidelity to dharma.