Shloka 5

निमित्तप्रादुर्भावः

Auspicious Omens Arise for Sita

Devanagari script

शुभं पुनर्हेमसमानवर्ण मीषद्रजोध्वस्तमिवामलाक्ष्याः।वास स्स्थिताया श्शिखराग्रदन्त्याः किञ्चित्परिस्रंसत चारुगात्य्राः।।5.29.5।।

Transliteration

śubhaṃ punar hemasamānavarṇam īṣadrajodhvastam ivāmalākṣyāḥ | vāsaḥ sthitāyāḥ śikharāgradantyāḥ kiñcit parisraṃsata cārugātryāḥ ||5.29.5||

Translation

پھر ایک مبارک فال کے طور پر، اُس پاکیزہ چشم خاتون کا لباس—سونے کے مانند رنگ والا مگر گرد سے ذرا ماند پڑا ہوا—جب وہ کھڑی تھی تو تھوڑا سا سرک گیا؛ وہ جس کے دانت خوبصورت اور سلیقے سے بنے تھے اور جس کے اعضا دلکش تھے۔

Word by Word

• śubham: auspicious, fine
• śubham: Karma (object/thing described)
• Type: Adjective
• Root: śubha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular); विशेषणम् (qualifier) — वासः इत्यस्य विशेषणरूपेण

• punar: again, further
• punar: Kriyāviśeṣaṇa (adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: punar (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• hemasamānavarṇam: of gold-like color
• hemasamānavarṇam: Karma (object/thing described)
• Type: Adjective
• Root: hema + samāna + varṇa (प्रातिपदिक); varṇa-प्रातिपदिकस्य विशेषणसमासः
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular); तत्पुरुषसमासः (हेमेन समानः वर्णः यस्य तत्)

• īṣat: slightly
• īṣat: Kriyāviśeṣaṇa (adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: īṣat (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; परिमाणवाचक-क्रियाविशेषणम् (degree adverb: slightly)

• rajaḥ: dust
• rajaḥ: Hetu (cause) (in compound sense)
• Type: Noun
• Root: rajas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (neuter nominative singular); समासे पूर्वपदम्

• dhvastam: dulled/soiled (as if) by dust
• dhvastam: Karma (object/thing described)
• Type: Adjective
• Root: dhvaṃs (धातु) → dhvasta (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तं भूतकर्मणि कृदन्तम् (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter nom/acc sg); ‘रजोध्वस्तम्’ इति समासे उत्तरपदम्

• iva: as if, like
• iva: Upamāna-marker (comparative particle)
• Type: Indeclinable
• Root: iva (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपमानवाचक-निपातः (particle of comparison)

• amalākṣyāḥ: of the lady with spotless eyes
• amalākṣyāḥ: Sambandha (genitive relation/possessor)
• Type: Noun
• Root: amalākṣī (प्रातिपदिक) = amala + akṣi (समासान्त-स्त्रीप्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (feminine genitive singular); बहुव्रीहिः (अमले अक्षिणी यस्याः सा) — ‘तस्याः’ अर्थे

• vāsaḥ: garment, clothing
• vāsaḥ: Karta (subject)
• Type: Noun
• Root: vāsa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (neuter nominative singular); कर्तृपदं (subject)

• sthitāyāḥ: of (her) standing
• sthitāyāḥ: Sambandha (genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: sthā (धातु) → sthitā (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तं भूतकर्मणि कृदन्तम्; स्त्रीलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (feminine genitive singular); ‘अमलाक्ष्याः’ इत्यस्य विशेषणम्

• śikharāgradantyāḥ: of the lady with peak-like (prominent) teeth
• śikharāgradantyāḥ: Sambandha (genitive relation/possessor)
• Type: Noun
• Root: śikhara + agra + dantī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (feminine genitive singular); तत्पुरुषसमासः (शिखरस्य अग्रं इव दन्ताः यस्याः/दन्ताः अग्रे शिखरवत्) — ‘तस्याः’ अर्थे

• kiñcit: a little
• kiñcit: Kriyāviśeṣaṇa (adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: kiñcit (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; परिमाणवाचक-क्रियाविशेषणम् (a little)

• parisraṃsata: slipped down
• parisraṃsata: Kriyā (main verb)
• Type: Verb
• Root: pari + sraṃs (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (imperfect/past); प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd person singular); परस्मैपदम्; धातोः ‘स्रंस्’ (to slip/fall) उपसर्गः ‘परि’

• cārugātryāḥ: of the beautiful-limbed lady
• cārugātryāḥ: Sambandha (genitive relation/possessor)
• Type: Noun
• Root: cāru + gātrī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (feminine genitive singular); कर्मधारयसमासः (चारु गात्रं यस्याः सा) — ‘तस्याः’ अर्थे

Context

Her eyes were pristine, teeth well-shaped. The gold-hued auspicious sari on her charming limbs was now a little soiled on account of dust. It slipped slightly as she stood up. This augured well for her.

Characters & Entities

• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Righteous endurance is met with favorable turning points: the auspicious sign underscores that steadfast satya is not abandoned by the moral order of the epic.

What is the narrative situation?

The narration continues listing auspicious omens appearing on Sītā, signaling impending relief.

Which character virtue is emphasized?

Steadfast purity and patience—Sītā remains true, and auspicious signs accumulate around her.