Shloka 49

रावणभवनपरिक्रमणं हनूमतः शोकविचारश्च

Hanuman’s Circuit of Ravana’s Palace and the Crisis of Deliberation

Devanagari script

रावणं वा वधिष्यामि दशग्रीवं महाबलम्।।।।काममस्तु हृता सीता प्रत्याचीर्णं भविष्यति।

Transliteration

rāvaṇaṃ vā vadhiṣyāmi daśagrīvaṃ mahābalam |

kāmam astu hṛtā sītā pratyācīrṇaṃ bhaviṣyati ||

Translation

یا میں راون، اُس مہابلی دَشگریو کو قتل کر دوں گا۔ سچ ہے سیتا اغوا کی گئی ہے؛ مگر یہ (اُس کی موت) مناسب بدلہ ہوگا، اور میرا مقصد پورا ہو جائے گا۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)

• बहु-विधम्: of many kinds
• बहु-विधम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (बहवो विधाः यस्य)

• दुःखम्: sorrow
• दुःखम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मनसा: with the mind
• मनसा: करण (करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• धरायन्: bearing, holding
• धरायन्: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: धृ (धातु) → धरत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकृदन्तः (शतृ)

• मुहुः: again and again
• मुहुः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: repeatedly)

• न: not
• न: सम्बन्ध/निपात
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• अध्यगच्छत्: reached
• अध्यगच्छत्: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: अधि + गम् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तदा: then
• तदा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• पारम्: the far shore/end
• पारम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शोकस्य: of grief
• शोकस्य: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• कपि-कुञ्चरः: the elephant among monkeys (Hanuman)
• कपि-कुञ्चरः: कर्ता (कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + कुञ्चर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (कपीनां कुञ्चर इव)

Context

"I will kill Ravana, this mighty, ten-headed demon. Sita was indeed carried away by him. This (killing him) can be a fitting reply to his evil action. My desire would be fulfilled.

Characters & Entities

• Ravana (Dashagriva)
• Sita

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Justice against adharma: Hanuman considers decisive action against the wrongdoer; wrongdoing (Sītā’s abduction) calls for a dharmic response that protects the innocent.

What is the narrative situation?

From despair, Hanuman pivots to an aggressive contingency—killing Rāvaṇa—as a ‘fitting reply’ to the crime.

Which character virtue is emphasized?

Valor aligned with righteousness: anger is redirected into the idea of punishing adharma rather than self-destruction.