Shloka 46

रावणभवनपरिक्रमणं हनूमतः शोकविचारश्च

Hanuman’s Circuit of Ravana’s Palace and the Crisis of Deliberation

Devanagari script

यदीतः प्रतिगच्छामि सीतामनधिगम्य ताम्।।।।अङ्गदस्सह तैस्सर्वैर्वानरैर्न भविष्यति।

Transliteration

yadītaḥ pratigacchāmi sītām anadhigamya tām |

aṅgadaḥ saha tais sarvair vānarair na bhaviṣyati ||

Translation

اگر میں یہاں سے سیता کو پائے بغیر واپس لوٹوں، تو انگد—ان سب وानروں کے ساتھ—زندہ نہ رہ سکے گا۔

Word by Word

• तापसः: an ascetic
• तापसः: कर्ता (कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: तापस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वा: or
• वा: सम्बन्ध/निपात
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (or)

• भविष्यामि: I shall become
• भविष्यामि: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• नियतः: disciplined
• नियतः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: नि + यम् (धातु) → नियत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• वृक्ष-मूलिकः: living on tree-roots
• वृक्ष-मूलिकः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक) + मूलिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• न: not
• न: सम्बन्ध/निपात
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• इतः: from here
• इतः: अपादान (अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: इतः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (ablatival adverb: from here)

• प्रतिगमिष्यामि: I shall go back
• प्रतिगमिष्यामि: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: प्रति + गम् (धातु)
• Form: लृट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• ताम्: her
• ताम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• अदृष्ट्वा: without seeing
• अदृष्ट्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय; नञ्-पूर्वक

• असित-ईक्षणाम्: black-eyed
• असित-ईक्षणाम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: असित (प्रातिपदिक) + ईक्षणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (असितं ईक्षणं यस्याः)

Context

"Besides, if I go back without finding Sita all the vanaras including Angada will die.

Characters & Entities

• Sita
• Angada
• Vanaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Responsibility to the community: personal failure has consequences for others; dharma demands considering the welfare and lives of companions.

What is the narrative situation?

Hanuman recognizes that returning unsuccessful could trigger fatal repercussions for the monkey leaders bound by their pledge and time-limit.

Which character virtue is emphasized?

Protectiveness and solidarity: he bears the burden so others do not suffer due to the mission’s failure.