Shloka 24
रावणभवनपरिक्रमणं हनूमतः शोकविचारश्च
Hanuman’s Circuit of Ravana’s Palace and the Crisis of Deliberation
Devanagari script
परुषं दारुणं क्रूरं तीक्ष्णमिन्द्रियतापनम्।।5.13.24।।सीतानिमित्तं दुर्वाक्यं श्रुत्वा स न भविष्यति।
Transliteration
paruṣaṁ dāruṇaṁ krūraṁ tīkṣṇam indriyatāpanam | sītānimittaṁ durvākyaṁ śrutvā sa na bhaviṣyati ||
Translation
سیتا کے سبب کہے گئے سخت، ہولناک، سنگ دل اور تیز—حواس کو جلانے والے—کلمات سن کر وہ (رام) زندہ نہ رہ سکے گا۔
Word by Word
परुषम्harsh
परुषम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दुर्वाक्यम् इत्यस्य विशेषण
दारुणम्dreadful
दारुणम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootदारुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
क्रूरम्cruel
क्रूरम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootक्रूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
तीक्ष्णम्sharp
तीक्ष्णम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
इन्द्रियतापनम्sense-scorching
इन्द्रियतापनम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootइन्द्रिय + तापन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: इन्द्रियाणां तापनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दुर्वाक्यम् इत्यस्य विशेषण
सीतानिमित्तम्concerning Sita
सीतानिमित्तम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसीता + निमित्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: सीतायाः निमित्तम्/सीतां निमित्तीकृत्य); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दुर्वाक्यम् इत्यस्य विशेषण
दुर्वाक्यम्harsh words
दुर्वाक्यम्:
कर्म (Object of श्रुत्वा)
TypeNoun
Rootदुर् + वाक्य (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (दुष्टं वाक्यम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
क्रियाविशेषण (Having heard)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formक्त्वा-अव्ययकृदन्त (gerund)
सःhe
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
नnot
न:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
भविष्यतिwill survive/be
भविष्यति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलृट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
Characters & Entities
R
RāmaS
SītāFAQs
Vāk-dharma (ethics of speech): words can wound profoundly; dharma demands truthful speech that is also non-cruel and delivered with discernment.
Hanumān anticipates that negative news about Sītā, if spoken harshly, could destroy Rāma’s will to live.
Sensitivity and restraint in communication—recognizing the moral force of speech.