Shloka 50

रावणान्तःपुरे शयनदर्शनम्

Hanumān Observes Rāvaṇa’s Inner Apartments and Sleeping Court

Devanagari script

तासामेकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे।ददर्श रूपसम्पन्नामपरां स कपिः स्त्रियम्।।।।

Transliteration

tāsām ekānta-vinyaste śayānāṃ śayane śubhe |

dadarśa rūpa-sampannām aparāṃ sa kapiḥ striyam ||

Translation

ان عورتوں میں جو الگ الگ، مبارک بستر پر سو رہی تھیں، اس بندر (ہنومان) نے ایک اور عورت کو دیکھا جو حسن و جمال سے بھرپور تھی۔

Word by Word

• तासाम्: of those
• तासाम्: सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन; "of those (women)"

• एकान्तविन्यस्ते: placed apart/in a secluded spot
• एकान्तविन्यस्ते: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एकान्त + विन्यस्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः (एकान्ते विन्यस्ते), विशेषणम् (qualifying शयने)

• शयानाम्: of those lying (there)
• शयानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; "of (women) lying/sleeping"

• शयने: on the bed
• शयने: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; "on the bed"

• शुभे: auspicious/beautiful
• शुभे: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying शयने)

• ददर्श: saw
• ददर्श: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; "saw"

• रूपसम्पन्नाम्: endowed with beauty
• रूपसम्पन्नाम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रूप + सम्पन्न (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (रूपेण सम्पन्ना), विशेषणम् (qualifying स्त्रियम्)

• अपराम्: another
• अपराम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; "another" (qualifying स्त्रियम्)

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "he"

• कपिः: the vanara
• कपिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "monkey/vanara" (apposition to सः)

• स्त्रियम्: a woman
• स्त्रियम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; "woman"

Context

Hanuman saw some maidens lying on separate excellent beds, women richly endowed with beauty-sleeping.

Characters & Entities

• Hanuman

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as careful inquiry: Hanuman proceeds methodically and respectfully, committed to truth (satya) in identification rather than assumption.

What is the narrative situation?

Hanuman continues his step-by-step inspection of the women in the palace to determine whether Sita is among them.

Which character virtue is emphasized?

Attentiveness and discernment (viveka) in service of a righteous mission.