Next Verse

Shloka 1

रावणान्तःपुरे शयनदर्शनम्

Hanumān Observes Rāvaṇa’s Inner Apartments and Sleeping Court

तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम्।अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम्।।।।दान्तकाञ्चनचित्राङ्गैर्वैडूर्यैश्च वरासनैः।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः।।।।

tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |

avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam ||

dāntakāñcana-citrāṅgair vaiḍūryaiś ca varāsanaiḥ |

mahārha-āstaraṇopetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||

وہاں ہنومان نے چاروں طرف نظر دوڑائی تو ایک نہایت برتر، دیویہ مانند شयन آسن دیکھا—شفّاف سفٹک سے بنا، رتنوں سے مُزیّن، ہاتھی دانت اور سونے کی نقش کاری سے آراستہ، ویدوریہ سے جڑا ہوا، اور نہایت قیمتی بچھونوں و غلافوں سے مزیّن—جو عظیم دولت کے شایانِ شان تھا۔

tatrathere
tatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
divya-upamamof heavenly splendor
divya-upamam:
Karma (कर्म/object qualifier)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक) + upama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (divyā upamā yasya); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of śayanāsanam)
mukhyamprincipal/foremost
mukhyam:
Karma (कर्म/object qualifier)
TypeAdjective
Rootmukhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
sphāṭikamcrystal (made)
sphāṭikam:
Karma (कर्म/object qualifier)
TypeAdjective
Rootsphāṭika (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्रव्यविशेषण (crystal-made)
ratna-bhūṣitamadorned with gems
ratna-bhūṣitam:
Karma (कर्म/object qualifier)
TypeAdjective
Rootratna (प्रातिपदिक) + bhūṣita (कृदन्त, √bhūṣ)
Formतत्पुरुष-समास (ratnaiḥ bhūṣitam); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
avekṣamāṇaḥlooking around
avekṣamāṇaḥ:
Karta (कर्ता/agent)
TypeVerb
Rootava-√īkṣ (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि
hanumānHanuman
hanumān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothanumat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
dadarśasaw
dadarśa:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
śayana-āsanama couch/bed-seat
śayana-āsanam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootśayana (प्रातिपदिक) + āsana (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (śayanaṃ ca āsanaṃ ca); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समाहार-द्वन्द्व)

Looking around, Hanuman noticed a bed chamber, with a heavenly dais on which he saw a couch encrusted with crystals, vaidurya, and inlaid with colourful ivory and gold. It had an exquisite rich covering.

H
Hanumān
V
vaidūrya (gem)

FAQs

The verse foregrounds discernment and vigilance: Hanumān carefully observes his surroundings before acting. In dharma-terms, right action is grounded in attentive awareness rather than impulse.

Inside Laṅkā’s inner chambers, Hanumān surveys the opulent sleeping quarters and notices a magnificent couch, setting the stage for his encounter with Rāvaṇa.

Hanumān’s alertness and self-control—he investigates methodically, maintaining focus on his mission.