Shloka 62

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

लाङ्गूलचक्रेण महान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः।।।।व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः।

Transliteration

lāṅgūlacakreṇa mahān śukladaṃṣṭro 'nilātmajaḥ |

vyarocata mahāprājñaḥ pariveṣīva bhāskaraḥ ||

Translation

دُم کے حلقہ بنے ہوئے چکر کے ساتھ، سفید دانتوں والا، وायु دیوتا کا پُتر—نہایت دانا—یوں چمکا جیسے سورج کے گرد ہالہ ہو۔

Word by Word

• लाङ्गूलचक्रेण: with the tail-coil/whorl
• लाङ्गूलचक्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: लाङ्गूल (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (instrumental sense): लाङ्गूलस्य चक्रम्; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• महान्: great
• महान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective qualifying अनिलात्मजः

• शुक्लदंष्ट्रः: white-tusked/white-toothed
• शुक्लदंष्ट्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि: शुक्लाः दंष्ट्राः यस्य सः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifying अनिलात्मजः

• अनिलात्मजः: son of the Wind-god
• अनिलात्मजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनिल (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: अनिलस्य आत्मजः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• व्यरोचत: shone forth
• व्यरोचत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-रुच् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महाप्राज्ञः: very wise
• महाप्राज्ञः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय: महान् प्राज्ञः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifying अनिलात्मजः

• परिवेषी: halo
• परिवेषी: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: परिवेषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘halo/circle around (sun/moon)’

• इव: like
• इव: Upamana (उपमान-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• भास्करः: the sun
• भास्करः: Upameya/Upamana (उपमेय-संबन्ध)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

With his white teeth and curled up tail, the wise son of the Wind-god looked splendid like the halo of the Sun-god.

Characters & Entities

• Hanumān
• Anila/Vāyu (Wind-god)
• Bhāskara (Sun)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is wisdom-guided power: the verse pairs physical splendour with mahā-prajñā, teaching that true strength serves truth with discernment.

What is the narrative situation?

The narrator concludes this sequence of flight-imagery by portraying Hanumān’s radiance like the Sun with a halo.

Which character virtue is emphasized?

Prajñā (intelligent judgment) united with tejas—capability directed by insight, central to Hanumān’s role as Rāma’s messenger.