Previous Verse
Next Verse

Shloka 52

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः।अवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा।।।।

vimuktās tasya vegena muktvā puṣpāṇi te drumāḥ |

avaśīryanta salile nivṛttāḥ suhṛdo yathā ||

اُس کی تیز رفتاری کے زور سے وہ درخت جھٹکے گئے؛ اپنے پھول گرا کر وہ شاخیں پانی میں جا پڑیں، جیسے رخصت کرنے کے بعد دوست واپس لوٹ آتے ہیں۔

विमुक्ताःreleased, loosened
विमुक्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमुच् (धातु) → विमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः; उपसर्गः—वि
तस्यof him, his
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्
वेगेनby speed, by force
वेगेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
मुक्त्वाhaving dropped, having released
मुक्त्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial action)
TypeIndeclinable
Rootमुच् (धातु) → मुक्त्वा (क्त्वान्त-अव्यय/gerund)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्तः अव्ययम् (gerund/absolutive)
पुष्पाणिflowers
पुष्पाणि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम्
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम
द्रुमाःtrees
द्रुमाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootद्रुम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
अवशीर्यन्तfell down, dropped
अवशीर्यन्त:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootशॄ (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; आत्मनेपदम्; उपसर्गः—अव
सलिलेin the water
सलिले:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्
निवृत्ताःturned back, returned
निवृत्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवृत् (धातु) → निवृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः; उपसर्गः—नि
सुहृदःfriends
सुहृदः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootसुहृद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; उपमानम्
यथाas, like
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमा/प्रकार-अव्ययम् (comparative/manner indeclinable)

Shedding their blossoms (under his thrust) the trees dropped into the waters of the sea just like close relatives follow at the time of farewell.

H
Hanumān (implied)
T
trees
F
flowers

FAQs

Dharma includes faithful companionship: the ‘seeing off’ simile upholds supportive presence—standing with the righteous until the moment duty requires separation.

As the initial surge passes, trees and blossoms carried upward lose momentum; blossoms fall, and the trees drop back into the sea.

Constancy in friendship (suhṛt-bhāva) as an ethical ideal, mirrored through nature-poetry.