Shloka 18

वालि–मायावी–बिलप्रवेशः

Vali’s Pursuit of Mayavi and the Cave Episode

Devanagari script

नर्दतामसुराणां च ध्वनिर्मे श्रोत्रमागतः।निरस्तस्य च सङ्ग्रामे क्रोशतोनिस्स्वनो गुरोः4.9.18।।

Transliteration

nardatām asurāṇāṃ ca dhvanir me śrotram āgataḥ | nirastasya ca saṅgrāme krośato nissvano guroḥ || 4.9.18 ||

Translation

میرے کانوں تک بس اسوروں کی گرج اور دھاڑ کی آواز پہنچی؛ میدانِ جنگ میں لڑتے ہوئے اپنے بڑے بھائی کی نہ پکار سن سکا، نہ کوئی صدا—صرف گہرا شور۔

Word by Word

• नर्दताम्: of roaring (ones)
• नर्दताम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: नर्दत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नर्द् (धातु) + शतृ)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ); पुल्लिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी; ‘असुराणाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• असुराणाम्: of demons
• असुराणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी (सम्बन्ध)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात

• ध्वनिः: sound
• ध्वनिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ध्वनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (कर्ता)

• मे: my/to me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचन, षष्ठी (सम्बन्ध)

• श्रोत्रम्: ear
• श्रोत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्रोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म); गत्यर्थकक्रियायाः ‘आगतः’ इत्यस्य गन्तव्यं

• आगतः: came
• आगतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) प्रयुक्तं क्रियापदवत्; पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘ध्वनिः’ इत्यस्य क्रिया—“came”

• निरस्तस्य: of the felled/repelled
• निरस्तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: निरस्त (कृदन्त; निर्-√अस्/√अस्? here √अस् (throw) with क्त)
• Form: क्त-कृदन्त; पुल्लिङ्ग, एकवचन, षष्ठी; ‘गुरोः’ इत्यस्य विशेषणम् (of the one who was struck down/repelled)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात

• सङ्ग्रामे: in battle
• सङ्ग्रामे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सङ्ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, एकवचन, सप्तमी (अधिकरण)

• क्रोशतः: of the shouting (one)
• क्रोशतः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: क्रोशत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √क्रुश् (धातु) + शतृ)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ); पुल्लिङ्ग, एकवचन, षष्ठी; ‘गुरोः’ इत्यस्य विशेषणम्

• निस्स्वनः: cry/sound
• निस्स्वनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निस्स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (कर्ता); ‘ध्वनिः’ इत्यस्य पर्यायभावेन

• गुरोः: of (my) elder/brother
• गुरोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (सम्बन्ध); अत्र ‘भ्रातुः’ अर्थे

Context

'I heard the roaring voices of the demons and not the yelling of my brother engaged in the duel.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Vāli

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Caution in judgment: Sugrīva relies on what is heard (and not heard), showing how dharmic decisions often arise amid incomplete information.

What is the narrative situation?

Outside the cave, Sugrīva hears only demonic roars and not Vāli’s voice, reinforcing his fear that Vāli has fallen.

Which character virtue is emphasized?

Attentiveness and concern—he listens for his brother’s voice as a sign of survival.