Shloka 39

हनूमद्विक्रम-प्रशंसा तथा महेन्द्रारोहणम्

Hanuman’s Self-Assertion of Power and Ascent of Mount Mahendra

Devanagari script

एतानि मम निष्पेषं पादयोः प्लवतां वराः।।4.67.39।।प्लवतो धारयिष्यन्ति योजनानामितश्शतम्।

Transliteration

etāni mama niṣpeṣaṁ pādayoḥ plavatāṁ varāḥ || 4.67.39 ||

plavato dhārayiṣyanti yojanānām itaś śatam |

Translation

اے بہترین جست لگانے والو! جب میں چھلانگ لگاؤں گا تو یہ چوٹیاں میرے پاؤں کے دباؤ اور کچل دینے والے ضرب کو سہہ لیں گی—یہاں سے سو یوجن سے بھی آگے تک۔

Word by Word

• एतानि: these
• एतानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन, नपुंसकलिङ्ग (here: object of धारयिष्यन्ति)

• मम: my
• मम: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• निष्पेषम्: crushing impact
• निष्पेषम्: कर्म (Object; what is borne)
• Type: Noun
• Root: निष्पेष (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (usage: 'crushing force/impact')

• पादयोः: of (my) two feet
• पादयोः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), द्विवचन (Dual), पुल्लिङ्ग

• प्लवताम्: of those who leap
• प्लवताम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: प्लवत् (प्लु-धातु, शतृ)
• Form: षष्ठी, बहुवचन, पुल्लिङ्ग; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle used substantively)

• वराः: the best
• वराः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, बहुवचन, पुल्लिङ्ग; 'श्रेष्ठाः' sense

• प्लवतः: of me (as I leap)
• प्लवतः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: प्लवत् (प्लु-धातु, शतृ)
• Form: षष्ठी, एकवचन, पुल्लिङ्ग; present participle used as genitive ('of me while leaping')

• धारयिष्यन्ति: will bear/withstand
• धारयिष्यन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: लृट् (Simple future), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• योजनानाम्: of yojanas
• योजनानाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: योजन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन, नपुंसकलिङ्ग

• इतः: from here
• इतः: अपादान (Source)
• Type: Indeclinable
• Root: इतस् (अव्यय)
• Form: अपादानवाचक-अव्यय (ablatival adverb: 'from here')

• शतम्: a hundred
• शतम्: विशेषण (Numeral qualifier)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; संख्यावाचक

Context

'O great monkeys! these mountain peaks can withstand the crushing force of my feet as I leap over a hundred yojanas.

Characters & Entities

• Hanuman
• Mahendra (implied peaks)
• yojana (measure of distance)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is courageous accountability: Hanuman accepts the scale of the task and affirms readiness to bear and direct his power for the mission.

What is the narrative situation?

Hanuman explains that Mahendra’s peaks can withstand the force of his takeoff as he prepares for an immense leap.

Which character virtue is emphasized?

Fearless competence—confidence grounded in capability, not boastfulness.