Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

हनूमद्बलप्रबोधनम् / Jāmbavān Rekindles Hanūmān’s Power

स तां भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां पर्यष्वजत मारुतः।मन्मथाविष्टसर्वाङ्गो गतात्मा तामनिन्दिताम्।।।।

sa tāṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ paryaṣvajata mārutaḥ |

manmathāviṣṭasarvāṅgo gatātmā tām aninditām ||

تب ماروت نے اپنے لمبے بازوؤں سے اس بے عیب عورت کو گلے لگا لیا؛ اس کے سارے وجود پر منمتھ (کام دیو) کا غلبہ تھا اور اس کا ضبطِ نفس مضطرب ہو گیا۔

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
भुजाभ्याम्with (his) two arms
भुजाभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; करण
दीर्घाभ्याम्long
दीर्घाभ्याम्:
Karaṇa-viśeṣaṇa (करणविशेषण)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; भुजाभ्याम् इति विशेषणम्
पर्यष्वजतembraced
पर्यष्वजत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-√स्वज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
मारुतःthe Wind-god
मारुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमारुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सः इत्यस्य अपपद/विशेष्य
मन्मथाविष्टसर्वाङ्गःwhose whole body was possessed by love
मन्मथाविष्टसर्वाङ्गः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्मथ + आविष्ट (कृदन्त; आ-√विश् धातु) + सर्वाङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुषः (मन्मथेन आविष्टानि सर्वाणि अङ्गानि यस्य)
गतात्माbeside himself, having lost self-control
गतात्मा:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootगत (कृदन्त; √गम् धातु) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः (गतः आत्मा यस्य)
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
अनिन्दिताम्blameless
अनिन्दिताम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-निन्दित (कृदन्त; √निन्द् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ताम् इति विशेषणम्

'The Wind-god lost his control over himself. His whole being was overpowered by love for her beautiful, flawless body. He embraced her with his long arms.

M
Manmatha (Cupid)
A
Anjanā

FAQs

It implicitly warns that overpowering passion disrupts self-mastery; Dharma is sustained by control of mind and senses.

The Wind-god, overwhelmed by desire, moves to embrace Anjanā.

Anjanā is described as “aninditā” (blameless), underscoring her moral purity despite the external disturbance.