Shloka 17

एकोनपञ्चाशः सर्गः (Sarga 49)

Aṅgada Re-energizes the Southern Search Party

Devanagari script

ते शारदाभ्रप्रतिमं श्रीमद्रजतपर्वतम्।शृङ्गवन्तं दरीमन्तमधिरुह्य च वानराः।।4.49.16।।तत्र लोध्रवनं रम्यं सप्तपर्णवनानि च।व्यचिन्वंस्ते हरिवरास्सीता दर्शनकाङ्क्षिणः।।4.49.17।।

Transliteration

te śāradābhrapratimaṃ śrīmadrajataparvataṃ | śṛṅgavantaṃ darīmantaṃ adhiruhya ca vānarāḥ || tatra lodhravanaṃ ramyaṃ saptaparṇavanāni ca | vyacinvaṃs te harivarāḥ sītādarśanakāṅkṣiṇaḥ ||

Translation

سیتا کو دیکھنے کی آرزو میں اُن ممتاز وانروں نے شاندار رَجَت پربت پر چڑھائی کی—جو خزاں کے بادلوں کی مانند تھا، چوٹیوں اور غاروں سے بھرپور۔ وہاں انہوں نے حسین لودھر کے جھنڈ اور سَپتَپَرْن کے جنگلوں میں تلاش کی۔

Word by Word

• तस्य: of that (mountain)
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अग्रम्: summit
• अग्रम्: कर्म (Karma/Object; goal reached)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘summit/peak’

• अधिरूढाः: having ascended
• अधिरूढाः: कर्तृ-विशेषण (Agent-qualifier)
• Type: Verb
• Root: अधि + रुह् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘having climbed/ascended’—ते-विशेषणम्

• ते: they
• ते: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• श्रान्ताः: exhausted
• श्रान्ताः: कर्तृ-विशेषण (Agent-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: श्रान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ते-विशेषणम्

• विपुलविक्रमाः: of great prowess
• विपुलविक्रमाः: कर्तृ-विशेषण (Agent-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः: विपुलः विक्रमः येषाम्

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• पश्यन्ति: see/find
• पश्यन्ति: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद

• स्म: (in past)
• स्म: कालसूचक (Tense marker)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: भूतार्थ-सूचक-अव्यय (past/narrative particle; often with present to indicate past)

• वैदेहीम्: Vaidehi (Sita)
• वैदेहीम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सीता-नाम

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• महिषीम्: queen
• महिषीम्: कर्म (Karma/Object; apposition to Vaidehī)
• Type: Noun
• Root: महिषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘queen/consort’

• प्रियाम्: dear
• प्रियाम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वैदेही/महिषी-विशेषणम्

Context

Eager to find Sita, the best of monkeys climbed the silver mountain rich with peaks and caverns resembling the autumnal clouds. And looked out into the Lodhra grove and the garden of seven leaves (banara plantations).

Characters & Entities

• Sītā
• vānara-s

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The same dharma as the preceding verse: unwavering commitment to a righteous mission and careful searching.

What is the narrative situation?

A repeated/overlapping narration (Southern Recension presentation) describing the ascent and search on Rajataparvata.

Which character virtue is emphasized?

Resolve and diligence in executing an entrusted responsibility.