Shloka 16

एकोनपञ्चाशः सर्गः (Sarga 49)

Aṅgada Re-energizes the Southern Search Party

Devanagari script

ते शारदाभ्रप्रतिमं श्रीमद्रजतपर्वतम्।शृङ्गवन्तं दरीमन्तमधिरुह्य च वानराः।।।।तत्र लोध्रवनं रम्यं सप्तपर्णवनानि च।व्यचिन्वंस्ते हरिवरास्सीता दर्शनकाङ्क्षिणः।।।।

Transliteration

te śāradābhrapratimaṃ śrīmadrajataparvataṃ | śṛṅgavantaṃ darīmantaṃ adhiruhya ca vānarāḥ || tatra lodhravanaṃ ramyaṃ saptaparṇavanāni ca | vyacinvaṃs te harivarāḥ sītādarśanakāṅkṣiṇaḥ ||

Translation

سیتا کے دیدار کے شوق میں اُن برگزیدہ وانروں نے شریمان رَجَت پربت—جو خزاں کے بادلوں سا دکھائی دیتا تھا، چوٹیوں سے آراستہ اور غاروں سے بھرا ہوا—پر چڑھائی کی۔ وہاں انہوں نے دلکش لودھر کے جھنڈ اور سَپتَپَرْن کے بن بھی چھان مارے۔

Word by Word

• ते: those
• ते: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘those’

• शारदाभ्रप्रतिमम्: resembling autumn clouds
• शारदाभ्रप्रतिमम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शारद (प्रातिपदिक) + अभ्र (प्रातिपदिक) + प्रतिम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (पर्वतम्-विशेषणम्) तत्पुरुषः: शारदानि अभ्राणि इव प्रतिमम् (like autumn clouds)

• श्रीमत्: splendid
• श्रीमत्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पर्वतम्-विशेषणम् (rich/splendid)

• रजतपर्वतम्: the silver mountain
• रजतपर्वतम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: रजत (प्रातिपदिक) + पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः: रजतः पर्वतः (silver mountain)

• शृङ्गवन्तम्: having peaks
• शृङ्गवन्तम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शृङ्गवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पर्वत-विशेषणम्

• दरीमन्तम्: having caverns
• दरीमन्तम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दरीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पर्वत-विशेषणम्

• अधिरुह्य: having climbed
• अधिरुह्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: अधि + रुह् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive): ‘having ascended’

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• वानराः: monkeys
• वानराः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्यय (locative adverb: ‘there’)

• लोध्रवनम्: lodhra-grove
• लोध्रवनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: लोध्र (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: लोध्राणां वनम्

• रम्यम्: charming
• रम्यम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; लोध्रवन-विशेषणम्

• सप्तपर्णवनानि: saptaparṇa-groves
• सप्तपर्णवनानि: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सप्त (प्रातिपदिक) + पर्ण (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुषः: सप्तपर्णानां वनानि

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• व्यचिन्वन्: searched
• व्यचिन्वन्: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: वि + चि (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद; पाठभेदे ‘व्यचिन्वन्’ (3pl)

• ते: they
• ते: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तृ-निर्देशक (resumptive)

• हरिवराः: best of monkeys
• हरिवराः: कर्ता (Karta/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः/कर्मधारयवत्: हरिषु वराः (best among monkeys)

• सीतादर्शनकाङ्क्षिणः: desiring to see Sita
• सीतादर्शनकाङ्क्षिणः: कर्तृ-विशेषण (Agent-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सीता (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक) + काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (हरिवराः-विशेषणम्) तत्पुरुषः: सीतायाः दर्शनं काङ्क्षन्ति ये

Context

Eager to find Sita, the best of monkeys climbed the silver mountain rich with peaks and caverns resembling the autumnal clouds. And looked out into the Lodhra grove and the garden of seven leaves (banara plantations).

Characters & Entities

• Sītā
• vānara-s (harivarāḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as loyal service: the searchers pursue Sītā with focused intention, using effort and method rather than despair.

What is the narrative situation?

The vānara troop climbs a prominent mountain and surveys/combines terrain-search with grove-by-grove inspection.

Which character virtue is emphasized?

Bhakti to the entrusted cause (commitment to Rāma’s purpose) and niṣṭhā (single-minded resolve).