Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

दक्षिणदिशि सीतान्वेषण-आदेशः

Commissioning the Southern Search for Sītā

ततो हेममयं दिव्यं मुक्तामणिविभूषितम्।युक्तं कवाटं पाण्ड्यानां गता द्रक्ष्यथ वानराः।।।।

tato hemamayaṃ divyaṃ muktāmaṇivibhūṣitam |

yuktaṃ kavāṭaṃ pāṇḍyānāṃ gatā drakṣyatha vānarāḥ ||

اس کے بعد، اے وानر یودھاؤ! جب تم وہاں پہنچو گے تو پاندیہوں کا دروازہ دیکھو گے—دیویہ شان والا، سونے کا بنا ہوا، موتیوں اور جواہرات سے مزین، اور مضبوطی سے جڑا ہوا۔

tataḥthen
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय: क्रम/अनन्तरार्थे (then)
hemamayammade of gold
hemamayam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roothema (प्रातिपदिक) + mayaṭ (तद्धित-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तद्धितान्त (made of gold) विशेषण (kavāṭam)
divyamsplendid
divyam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
muktāmaṇi-vibhūṣitamadorned with pearls and gems
muktāmaṇi-vibhūṣitam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmuktā (प्रातिपदिक) + maṇi (प्रातिपदिक) + vi-bhūṣ (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (muktāmaṇibhiḥ vibhūṣitam = adorned with pearls and gems) विशेषण
yuktamfitted, set in place
yuktam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyuj (धातु) + kta (कृत्-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (kavāṭam)
kavāṭamgate/door
kavāṭam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkavāṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
pāṇḍyānāmof the Pāṇḍyas
pāṇḍyānām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpāṇḍya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; जनपद/वंश-नाम
gatāḥhaving gone, after going
gatāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootgam (धातु) + kta (कृत्-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृवाच्ये (you having gone/when you go)
drakṣyathayou (pl.) will see
drakṣyatha:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलृट्-लकार, मध्यम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
vānarāḥO monkeys
vānarāḥ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रथमा (vocative sense)

'With its wonderful islands covered with lovely sandal-wood forests, the river mingles with the ocean just as a young beloved meets her lover.

FAQs

Dharma includes disciplined engagement with worldly power: even when encountering wealthy kingdoms, the mission remains service-oriented, not tempted by splendor.

Sugrīva points out a recognizable southern royal landmark associated with the Pāṇḍyas, continuing the search route description.

Self-control—staying focused on the righteous objective despite attractive worldly sights.