Shloka 3

वालिवधः — Vālī’s Fall and Dharma-Accusation

Kiṣkindhā Sarga 17

Devanagari script

तस्मिन्निपतिते भूमौ वानराणां गणेश्वरे।नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत भूतलम्।।

Transliteration

tasmin nipatite bhūmau vānarāṇāṃ gaṇeśvare | naṣṭacandram iva vyoma na vyarājata bhūtalam || 4.17.3 ||

Translation

جب وानروں کے جتھوں کا سردار زمین پر گرا، تو بھوتل کی رونق ماند پڑ گئی—جیسے چاند کے غائب ہو جانے سے آسمان بے نور ہو جائے۔

Word by Word

• तस्मिन्: when/where he (was)
• तस्मिन्: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम

• निपतिते: having fallen
• निपतिते: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Verb
• Root: नि-पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• वानराणाम्: of the monkeys
• वानराणाम्: सम्बन्ध (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• गणेश्वरे: in/when the lord of the troop (fell)
• गणेश्वरे: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: गण-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गणस्य ईश्वरः)

• नष्टचन्द्रम्: moonless
• नष्टचन्द्रम्: उपमान-विशेषण (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नष्ट-चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (नष्टः चन्द्रः यस्मिन् तत्)

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• व्योम: sky
• व्योम: उपमान (उपमानम्)
• Type: Noun
• Root: व्योमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• न: not
• न: सम्बन्ध (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• व्यराजत: shone
• व्यराजत: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-राज् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• भूतलम्: the earth
• भूतलम्: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (भूतेः/भूमेः तलम्)

Context

'We fight for land or gold or silver. What did you fight me for, for what I have or for the fruits of the forest?

Characters & Entities

• Vāli
• earth (bhūtala)
• sky (vyoma)
• moon (candra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It underscores the gravity of a leader’s fall and the ethical weight of kingship—when a protector collapses, the world feels diminished.

What is the narrative situation?

The narration describes Vāli’s collapse after being struck, using a cosmic simile to convey the shock and loss.

Which character virtue is emphasized?

Leadership significance: the verse highlights how a chief’s presence sustains collective strength and order.