Ramayana — Bala Kanda, Sarga 54, Shloka 15

शबलाहरणम्

The Attempted Seizure of Sabalā (Kāmadhenu) and the Triumph of Brahmic Power

Devanagari script

नियुङ्क्ष्व मां महाभाग त्वद्ब्रह्मबलसम्भृताम्।तस्य दर्पबलं यत्तन्नाशयामि दुरात्मन:।।।।

Transliteration

niyuṅkṣva māṃ mahābhāga tvad-brahmabala-sambhṛtām | tasya darpabalaṃ yat tat nāśayāmi durātmanaḥ ||

Translation

اے بزرگ نصیب والے! مجھے حکم دیجئے؛ میں آپ کے برہم-بل سے سنبھالی ہوئی ہوں۔ اُس بدباطن کے غرور بھرے بل کو میں نیست و نابود کر دوں گی۔

Word by Word

• नियुङ्क्ष्व: appoint / command
• नियुङ्क्ष्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि+युज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम (1st person pronoun), द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• महाभाग: O highly fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महā-भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारयः—महान् भागः यस्य

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-समासपूर्वपद (genitive stem) ‘of you/your’ used as compound member

• ब्रह्मबलसम्भृताम्: endowed with brahmanic power
• ब्रह्मबलसम्भृताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्म-बल-सम्भृत (प्रातिपदिक; सम्भृ धातु-निष्पन्न कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle) ‘सम्भृत’ = ‘endowed/filled’; तत्पुरुषसमासः—ब्रह्मबलस्य सम्भृता

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी विभक्ति (Genitive), एकवचन

• दर्पबलम्: arrogant power
• दर्पबलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दर्प-बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—दर्पेण युक्तं बलम् / दर्पस्य बलम्

• यत्: which
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तद्-प्रत्यय (correlative)

• नाशयामि: I will destroy
• नाशयामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नाशय् (णिजन्त; नश् धातु causative)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)

• दुरात्मनः: of the wicked-minded one
• दुरात्मनः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दुर्-आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (Genitive), एकवचन; तत्पुरुषः—दुष्टः आत्मा यस्य

Context

O Highly fortunate one! I am possessed of your brahminic power. Command me. I will destroy the insolent and power of that wicked-minded one.

Characters & Entities

• Śabalā (Kāmadhenu)
• Vasiṣṭha
• Viśvāmitra (implied as the opponent)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Power should be exercised under dharmic command and for protection of righteousness; arrogance (darpa) is portrayed as a destructive, illegitimate basis of strength.

What is the narrative situation?

Śabalā offers her capability to Vasiṣṭha and seeks his authorization to counter Viśvāmitra’s force.

Which character virtue is emphasized?

Loyal service and obedience to a righteous guide, paired with moral clarity against pride-driven aggression.