Valmiki Ramayana 1.45.11 — Bala Kanda, Sarga 45, Shloka 11

विशालानगरीप्रवेशः

Entry toward Viśālā and the Indra–Kṣīrodamathana Legend

Devanagari script

अथ रामो महाप्राज्ञो विश्वामित्रं महामुनिम् ।पप्रच्छ प्राञ्जलिर्भूत्वा विशालामुत्तमां पुरीम्।।।।

Transliteration

atha rāmo mahāprājño viśvāmitraṃ mahāmunim | papraccha prāñjalir bhūtvā viśālām uttamāṃ purīm ||

Translation

پھر مہابُدھی رام نے ہاتھ جوڑ کر، مہامُنی وشوامتر سے وِشالا کی اُس اُتم پوری کے بارے میں پوچھا۔

Word by Word

• अथ: then/thereupon
• अथ: सम्बन्ध (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरवाचक-अव्यय (sequencing particle)

• रामः: Rama
• रामः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महाप्राज्ञः: very wise
• महाप्राज्ञः: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘महान् प्राज्ञः’

• विश्वामित्रम्: Viśvāmitra
• विश्वामित्रम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• महामुनिम्: the great sage
• महामुनिम्: कर्म (Karma/Object apposition)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: ‘महान् मुनिः’ (apposition to विश्वामित्रम्)

• पप्रच्छ: asked
• पप्रच्छ: क्रिया (Main action)
• Type: Verb
• Root: प्र + पृच्छ् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• प्राञ्जलिः: with folded palms
• प्राञ्जलिः: क्रियाविशेषण (Manner adjunct)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भाववाचक/स्थितिवाचक: ‘with folded hands’

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; ‘having become’

• विशालाम्: Vishālā; vast
• विशालाम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: विशाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of पुरीम्

• उत्तमाम्: excellent
• उत्तमाम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of पुरीम्

• पुरीम्: city
• पुरीम्: विषय/कर्म (Topic-object of asking)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

Thereafter great intellectual, Rama, with folded palms enquired of eminent ascetic Viswamitra, about the excellent city of Vishala.

Characters & Entities

• Rāma
• Viśvāmitra
• Viśālā (city)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is expressed as respectful inquiry and humility before wisdom: knowledge is sought with reverence (prāñjali), not pride.

What is the narrative situation?

As they approach Viśālā, Rāma asks Viśvāmitra about the city’s significance.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s vinaya (humility) and eagerness to learn from a venerable teacher.