Ramayana — Bala Kanda, Sarga 44, Shloka 13

गङ्गावतरण-समापनः

Conclusion of the Descent of Gaṅgā

Devanagari script

यच्च गङ्गावतरणं त्वया कृतमरिन्दम।अनेन च भवान् प्राप्तो धर्मस्यायतनं महत्।।1.44.13।।

Transliteration

yac ca gaṅgāvataraṇaṃ tvayā kṛtam arindama | anena ca bhavān prāpto dharmasyāyatanaṃ mahat || 1.44.13 ||

Translation

اور چونکہ تم نے گنگا کے اوتارَن (نزول) کو انجام دیا ہے، اے دشمنوں کو زیر کرنے والے! اسی عمل سے تم نے دھرم کے ایک عظیم آستانے—ایک پائدار روحانی مرتبہ—کو پا لیا ہے۔

Word by Word

• यत्: which/that (fact)
• यत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोग (relative)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• गङ्गा-अवतरणम्: the descent of Gaṅgā
• गङ्गा-अवतरणम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा + अवतरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन; समास: गङ्गायाः अवतरणम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

• कृतम्: accomplished
• कृतम्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'done/accomplished' (agreeing with अवतरणम्)

• अरिन्दम: O subduer of enemies
• अरिन्दम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अरिन्दम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; समास: अरिन् (शत्रु) + दम (दमन) (उपपद-तत्पुरुष)

• अनेन: by this
• अनेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• भवान्: you
• भवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन; आदरार्थ-प्रयोग (honorific 'you')

• प्राप्तः: have obtained
• प्राप्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + √आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (finite sense) 'have obtained'

• धर्मस्य: of dharma
• धर्मस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• आयतनम्: abode/seat
• आयतनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• महत्: great
• महत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; विशेषण (qualifying आयतनम्)

Context

O Destroyer of enemies! by bringing about the descent of Ganga, you have secured a great abode in dharma.

Characters & Entities

• Brahmā
• Bhagīratha
• Gaṅgā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown as loka-hita (benefit of the world): a righteous deed that uplifts many becomes a ‘seat of dharma’ for the doer, establishing enduring moral-spiritual merit.

What is the narrative situation?

Brahmā continues praising Bhagiratha, emphasizing that the successful descent of Gaṅgā itself is a dharmic achievement with lasting consequences.

Which character virtue is emphasized?

Selfless responsibility: using royal power and endurance to accomplish a sacred, world-benefiting mission.