HomeRamayanaBala KandaSarga 42Shloka 14
Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Bala Kanda, Sarga 42, Shloka 14

गङ्गावतरण-प्रार्थना

Bhagīratha’s Petition for the Descent of Gaṅgā

तस्य वर्षसहस्राणि घोरे तपसि तिष्ठत:।।1.42.13।।अतीतानि महाबाहो तस्य राज्ञो महात्मन:। सुप्रीतो भगवान् ब्रह्मा प्रजानां पतिरीश्वर:।।1.42.14।।

tasya varṣasahasrāṇi ghore tapasi tiṣṭhataḥ |

atītāni mahābāho tasya rājño mahātmanaḥ |

suprīto bhagavān brahmā prajānāṃ patir īśvaraḥ ||

اے قوی بازو! جب وہ عظیمُ النفس راجا نہایت سخت تپسیا میں ثابت قدم رہا تو ہزاروں برس گزر گئے؛ تب بھگوان برہما—مخلوقات کے ایشور اور پرجا کے پالک—اس سے بے حد پرسنّ ہوئے۔

ततःthereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्धः; time)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formदेश/काल-अव्यय (adverb: 'then/thereafter')
सुरगणैःwith groups of gods
सुरगणैः:
Sahakārī (सहकारी; accompaniment)
TypeNoun
Rootsura + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; तत्पुरुषः (surāṇāṃ gaṇāḥ)
सार्धम्together with
सार्धम्:
Sahakārī (सहकारी; with)
TypeIndeclinable
Rootsārdham (अव्यय)
Formसह-अर्थक-अव्यय (indeclinable of accompaniment)
उपागम्यhaving approached
उपागम्य:
Sambandha (सम्बन्धः; prior action)
TypeVerb
Rootupa + gam (गम्) धातु
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive), 'having approached/arrived'
पितामहःthe Grandsire (Brahmā)
पितामहः:
Karta (कर्ता; subject)
TypeNoun
Rootpitāmaha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ब्रह्मणः उपाधि (title: grandsire)
भगीरथम्Bhagīratha
भगीरथम्:
Karma (कर्म; object of अब्रवीत्)
TypeNoun
Rootbhagīratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
महात्मानम्the great-souled
महात्मानम्:
Karma (कर्म; qualifier)
TypeAdjective
Rootmahā + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुव्रीहिः (mahān ātmā yasya) qualifying भगीरथम्
तप्यमानम्performing austerities
तप्यमानम्:
Karma (कर्म; qualifier)
TypeVerb
Roottap (तप्) धातु
Formवर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'being engaged in austerity'
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्धः; discourse/time)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तर/आरम्भ-अव्यय (particle: 'then/thereupon')
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (ब्रू) धातु
Formलङ् (imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

O mighty-armed, (Rama)! Bhagiratha continued in that state for a thousand years amidst rigid austerities. Lord of all creatures, Brahma was highly pleased with that illustrious king.

B
Bhagiratha
B
Brahmā
R
Rāma (Mahābāhu)

FAQs

Dharma is validated through sustained tapas aligned with a righteous purpose; divine approval comes when effort is truthful, disciplined, and directed toward a just end.

After long austerities by Bhagiratha, Brahmā becomes pleased—signaling that a boon or divine intervention is imminent.

Endurance and unwavering commitment over time—Bhagiratha’s steadfast tapas that does not waver even across vast spans.