Shloka 6

कुशिकवंश

प्रसङ्गः / Genealogy of the Kuśika Line and the Kausikī River

Devanagari script

स पिता मम काकुत्स्थ गाधि: परमधार्मिक:।कुशवंशप्रसूतोऽस्मि कौशिको रघुनन्दन ।।।।

Transliteration

sa pitā mama kākutstha gādhiḥ paramadhārmikaḥ |

kuśavaṃśaprasūto 'smi kauśiko raghunandana ||

Translation

اے کاکُتستھ کے فرزند! وہ نہایت دھرمِک گادھی ہی میرے والد ہیں۔ اے رَگھو کے نندن! میں کُوش کے ونش میں پیدا ہوا ہوں اور میرا نام کوشِک ہے۔

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• पिता: father
• पिता: कर्ता (Apposition)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मम: my
• मम: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• काकुत्स्थ: O Kakutstha (Rama)
• काकुत्स्थ: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• गाधिः: Gādhi
• गाधिः: कर्ता (Apposition)
• Type: Noun
• Root: गाधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• परमधार्मिकः: supremely virtuous
• परमधार्मिकः: कर्ता (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + धार्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः; विशेषणम् (गाधिः)

• कुशवंशप्रसूतः: born in Kusa's lineage
• कुशवंशप्रसूतः: कर्ता (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: कुश (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक) + प्रसूत (प्र + √सू धातु; क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कुशस्य वंशः; तस्मात् प्रसूतः)

• अस्मि: I am
• अस्मि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन

• कौशिकः: Kauśika
• कौशिकः: कर्ता (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: कौशिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; गोत्र/नाम

• रघुनन्दन: O delight of the Raghu line
• रघुनन्दन: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: रघु (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (रघोः नन्दनः)

Context

Rama as well as Lakshmana, with a sense of wonder went to sleep full of admiration for the great ascetic.ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডেণ্ডে চতুস্ত্রিংশস্সর্গ:৷৷Thus ends the thirtyfourth sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

Characters & Entities

• Viśvāmitra (Kauśika)
• Gādhi
• Kūśa (Kusa)
• Rāma
• Raghu dynasty

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse grounds personal authority in truthful self-disclosure and righteous ancestry: dharma-based identity is affirmed through honest lineage and moral excellence.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra reveals his paternal lineage (Gādhi) and explains why he bears the name Kauśika, connecting himself to the Kūśa dynasty.

Which character virtue is emphasized?

Satya (truthfulness) and dhārmikatā (righteousness): Viśvāmitra presents his identity transparently and honors a dharma-anchored heritage.